Dolandırıcılık suçundan hakkında soruşturma başlatılan veya ceza davası açılan kişilerin en çok merak ettiği konulardan biri, mağdurun parasını geri ödemeleri hâlinde ceza alıp almayacaklarıdır.

Özellikle internet dolandırıcılığı, banka hesabı üzerinden gerçekleştirilen dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık dosyalarında, soruşturma başladıktan sonra zararın giderilmesi sık karşılaşılan bir durumdur.

Peki, dolandırıcılıkta parayı iade etmek cezayı tamamen ortadan kaldırır mı? Mağdur parasını geri aldıktan sonra şikâyetinden vazgeçerse dava düşer mi? Paranın soruşturma aşamasında ödenmesi ile mahkeme aşamasında ödenmesi arasında fark var mıdır?

Bu soruların cevabı, Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesinde düzenlenen etkin pişmanlık hükümlerinde bulunmaktadır.

Ancak öncelikle önemli bir ayrımın yapılması gerekir. Dolandırıcılık nedeniyle oluşan zararın giderilmesi, suçun işlenmediği anlamına gelmez. Etkin pişmanlık hükümleri de kural olarak suçun varlığı kabul edilerek cezada indirim yapılmasını sağlayan özel düzenlemelerdir.

Dolandırıcılıkta Parayı İade Etmek Cezayı Ortadan Kaldırır mı?

Dolandırıcılık suçunda mağdurun zararının giderilmesi, kural olarak ceza sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

TCK’nın 157. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçu ile 158. maddesinde düzenlenen nitelikli dolandırıcılık suçu bakımından, kanuni şartların bulunması hâlinde TCK 168 kapsamında etkin pişmanlık hükümleri uygulanabilir.

Ancak etkin pişmanlık ile beraat kararı birbirinden farklıdır.

Beraat, sanığa yüklenen suçun sabit olmaması veya CMK 223/2’de düzenlenen diğer beraat sebeplerinin bulunması hâlinde gündeme gelir.

Etkin pişmanlık ise suç tamamlandıktan sonra failin kanunda öngörülen biçimde pişmanlık göstermesi ve mağdurun zararını gidermesi nedeniyle cezada indirim yapılmasını sağlayabilir.

Dolayısıyla yalnızca paranın iade edilmiş olması, dolandırıcılık suçundan açılmış ceza davasının mutlaka düşeceği veya sanığın beraat edeceği anlamına gelmez.

TCK 168’e Göre Dolandırıcılıkta Etkin Pişmanlık Nedir?

Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi, belirli malvarlığına karşı suçlarda etkin pişmanlık hükümlerini düzenlemektedir.

Dolandırıcılık da bu suçlar arasında bulunmaktadır.

Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için suç tamamlandıktan sonra failin, azmettirenin veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin yoluyla gidermesi gerekir.

Burada yalnızca ödeme yapılması değil, ödemenin hangi aşamada ve hangi koşullarda gerçekleştirildiği de önemlidir.

Kanun, soruşturma aşamasındaki etkin pişmanlık ile kovuşturma aşamasındaki etkin pişmanlık arasında ceza indirimi bakımından farklı düzenlemeler öngörmüştür.

Dolandırıcılıkta Soruşturma Aşamasında Para İade Edilirse Ne Olur?

TCK 168/1 uyarınca dolandırıcılık suçu tamamlandıktan sonra, fakat kovuşturma başlamadan önce mağdurun zararının tamamen giderilmesi hâlinde verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilebilir.

Bu nedenle soruşturma aşamasında yapılan ödeme, ceza indirimi bakımından önemli bir hukuki sonuç doğurabilir.

Örneğin dolandırıcılık nedeniyle 300.000 TL zarara uğrayan kişinin zararı, kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilmiş olabilir.

Failin etkin pişmanlık iradesinin de bulunması hâlinde mahkeme, diğer şartları değerlendirerek TCK 168/1 kapsamında indirim uygulayabilir.

Ancak kanunda belirtilen üçte iki oranı, her dosyada uygulanması zorunlu sabit bir indirim değildir.

Mahkeme, etkin pişmanlığın gerçekleşme biçimini ve somut olayın özelliklerini dikkate alarak kanuni sınırlar içinde indirim oranını belirler.

Mahkeme Açıldıktan Sonra Para İade Edilirse Ceza İndirimi Olur mu?

Evet. Kovuşturma başladıktan sonra da etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması mümkündür.

TCK 168/2 uyarınca etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra, fakat hüküm verilmeden önce gösterilmesi hâlinde cezanın yarısına kadarı indirilebilir.

Dolayısıyla soruşturma aşamasında ödeme yapılmamış olması, etkin pişmanlık imkânının tamamen kaybedildiği anlamına gelmez.

Ancak ödeme zamanının ceza indirimi bakımından önemi bulunmaktadır.

Kovuşturma başlamadan önce gerçekleşen etkin pişmanlıkta üçte ikiye kadar indirim öngörülürken, kovuşturma aşamasında gerçekleşen etkin pişmanlıkta yarıya kadar indirim yapılabilmektedir.

Bu nedenle ödemenin tarihi ve hangi aşamada gerçekleştiği dosyada açıkça belirlenmelidir.

Dolandırıcılıkta Etkin Pişmanlık İndirimi Nasıl Hesaplanır?

Etkin pişmanlık nedeniyle yapılacak indirim, mahkemenin belirlediği ceza üzerinden uygulanır.

Örneğin mahkemenin etkin pişmanlık indirimi öncesinde dört yıl hapis cezası belirlediğini varsayalım.

TCK 168/1 kapsamında üçte iki oranında indirim uygulanırsa dört yıllık hapis cezası bir yıl dört aya iner.

TCK 168/2 kapsamında yarı oranında indirim uygulanırsa dört yıllık hapis cezası iki yıla iner.

Ancak bu hesaplamalar yalnızca etkin pişmanlık indiriminin matematiksel etkisini göstermek amacıyla verilmiştir.

Gerçek bir ceza dosyasında temel cezanın belirlenmesi, diğer artırım ve indirim nedenleri, cezanın bireyselleştirilmesi ve infaza ilişkin hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.

Ayrıca mahkemenin her olayda en yüksek etkin pişmanlık indirimini uygulamak zorunda olmadığı unutulmamalıdır.

Dolandırıcılıkta Paranın Bir Kısmını İade Etmek Yeterli midir?

Dolandırıcılık nedeniyle oluşan zararın yalnızca bir kısmının giderilmesi, etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması bakımından özel bir değerlendirme gerektirir.

TCK 168/4 uyarınca kısmen geri verme veya tazmin hâlinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için mağdurun rızası aranır.

Örneğin 200.000 TL zarara uğrayan mağdura 100.000 TL ödenmişse, bu kısmi ödemenin etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilmesi mağdurun rızasına bağlıdır.

Mağdurun kısmi ödemeye rıza göstermemesi hâlinde yalnızca kısmi ödeme yapılmış olmasına dayanılarak etkin pişmanlık indirimi uygulanamaz.

Burada mağdurun kısmi ödemeyi kabul etmesi ile etkin pişmanlık indirimine rıza göstermesi arasındaki ayrım da önemlidir.

Ödeme yapıldığına ilişkin dekont bulunması, her durumda mağdurun TCK 168/4 anlamında rıza gösterdiğini kanıtlamaz.

Mağdur Parayı Kabul Etmezse Etkin Pişmanlık Uygulanabilir mi?

Uygulamada sanığın mağdurun zararını gidermek istemesine rağmen mağdurun ödemeyi kabul etmediği durumlarla karşılaşılmaktadır.

Böyle bir durumda sanığın ödeme iradesinin gerçek olup olmadığı, zararın ne miktarda bulunduğu ve ödemenin hangi usulle gerçekleştirilmeye çalışıldığı önem taşır.

Sanığın yalnızca sözlü olarak ödeme yapmak istediğini söylemesi ile zararın giderilmesi için somut girişimlerde bulunması aynı değildir.

Özellikle mağdurun ödemeyi kabul etmediği durumlarda, zararın mahkemece belirlenecek uygun bir ödeme yöntemiyle giderilmesi gündeme gelebilir.

Nitekim Yargıtay uygulamasında, zararını gidermek istediğini açıkça bildiren sanığa somut olayın koşullarına göre ödeme imkânı tanınmasının gerekli olduğu durumlar bulunmaktadır.

Bu nedenle mağdurun ödemeyi kabul etmemesi hâlinde, sanığın ödeme iradesinin ve yaptığı girişimlerin dosyaya usulüne uygun şekilde yansıtılması önemlidir.

Dolandırıcılıkta Mağdur Şikâyetini Geri Çekerse Dava Düşer mi?

Dolandırıcılık suçunda mağdurun zararının giderilmesi ile şikâyetinden vazgeçmesi farklı hukuki kurumlardır.

TCK 157 ve 158 kapsamında düzenlenen dolandırıcılık suçları kural olarak şikâyete bağlı suçlar değildir.

Bu nedenle mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi, tek başına ceza soruşturmasının veya kovuşturmasının sona ermesini sağlamaz.

Ancak TCK 159’da düzenlenen, hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla dolandırıcılık hâli bakımından şikâyet şartı ayrıca değerlendirilmelidir.

Ayrıca suçun uzlaştırma kapsamında bulunup bulunmadığı, olay tarihinde yürürlükte olan mevzuata ve somut suç vasfına göre incelenmelidir.

Şikâyetten vazgeçme, uzlaşma ve etkin pişmanlık birbirinin yerine kullanılabilecek kavramlar değildir.

Bu nedenle mağdurun parasını alarak şikâyetini geri çekmesi, her dosyada ceza davasının düşeceği şeklinde yorumlanmamalıdır.

Nitelikli Dolandırıcılıkta Etkin Pişmanlık Uygulanır mı?

TCK 158 kapsamında düzenlenen nitelikli dolandırıcılık suçlarında da TCK 168 hükümlerinin uygulanması mümkündür.

Özellikle banka veya bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlendiği iddia edilen dolandırıcılık suçlarında, mağdurun zararının giderilmesi ceza indirimi bakımından önem taşıyabilir.

Ancak nitelikli dolandırıcılık suçunda öngörülen ceza miktarları ve bazı nitelikli hâller bakımından getirilen özel yaptırımlar dikkate alınmalıdır.

Etkin pişmanlık indiriminin uygulanması, sanığın mutlaka hapis cezasından kurtulacağı veya cezasının erteleneceği anlamına gelmez.

Mahkemenin belirlediği temel ceza ve diğer kanuni hükümler sonucunda ortaya çıkan ceza miktarı ayrıca değerlendirilmelidir.

IBAN’ına Dolandırıcılık Parası Gelen Kişi Parayı İade Ederse Ne Olur?

Son yıllarda dolandırıcılık soruşturmalarında banka hesaplarının başkalarına kullandırılması veya kişilerin hesaplarına suçtan elde edildiği ileri sürülen paraların aktarılması sık karşılaşılan durumlardır.

Böyle bir dosyada hesabına para gelen kişinin mağdurun zararını gidermesi, her zaman suçun işlendiğini kabul ettiği anlamına gelmez.

Öncelikle hesap sahibinin dolandırıcılık eylemine bilerek ve isteyerek katılıp katılmadığı araştırılmalıdır.

Banka hesabının kime ait olduğu ile dolandırıcılık suçuna iştirak edilip edilmediği birbirinden farklı meselelerdir.

Hesap sahibinin suç kastı bulunmuyorsa, yalnızca paranın hesaba gelmesi mahkûmiyet için yeterli kabul edilemez.

Bu nedenle savunmada öncelikle suçun maddi ve manevi unsurları değerlendirilmelidir.

Etkin pişmanlık hükümleri ise suçun sabit görülmesi ihtimalinde ayrıca ele alınabilecek bir hukuki kurumdur.

Sanığın zarar giderme yönündeki davranışlarının suç ikrarı olarak yorumlanmaması için ödeme işleminin koşulları ve savunmanın içeriği dikkatle değerlendirilmelidir.

Dolandırıcılıkta Zararı Üçüncü Kişi Öderse Etkin Pişmanlık Olur mu?

Dolandırıcılık nedeniyle oluşan zarar bazen sanığın kendisi tarafından değil, ailesi veya yakınları tarafından giderilmektedir.

Bu durumda ödemenin üçüncü kişi tarafından yapılmış olması, etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını her durumda engellemez.

Önemli olan, sanığın gerçek pişmanlık iradesinin bulunması ve zararın giderilmesini benimsemesidir.

Sanığın bilgisi dışında veya iradesine rağmen yapılan bir ödemenin etkin pişmanlık bakımından değerlendirilmesi farklı sonuç doğurabilir.

Bu nedenle ödemenin kim tarafından gerçekleştirildiği kadar, sanığın ödeme işlemine ilişkin iradesi de önemlidir.

Dolandırıcılıkta Etkin Pişmanlık İçin Pişman Olduğunu Söylemek Şart mıdır?

TCK 168 kapsamında etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için gerçek bir pişmanlık iradesinin bulunması gerekir.

Ancak bu iradenin mutlaka belirli kelimelerle ifade edilmesi zorunlu değildir.

Sanığın davranışları, mağdurun zararını gidermesi ve ödeme sürecindeki tutumu birlikte değerlendirilebilir.

Yalnızca şekli bir pişmanlık beyanı yeterli olmayabileceği gibi, sanığın açıkça pişman olduğunu söylememesi de davranışlarıyla ortaya koyduğu iradenin değerlendirilmesini tamamen engellemez.

Burada önemli olan, etkin pişmanlık şartlarının somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğidir.

Dolandırıcılıkta Etkin Pişmanlık Uygulanmazsa Karara İtiraz Edilebilir mi?

Mahkeme, etkin pişmanlık koşulları oluştuğu hâlde TCK 168 hükümlerini uygulamamış olabilir.

Özellikle mağdurun zararının giderildiğini gösteren ödeme belgelerinin dosyada bulunmasına rağmen bu hususun değerlendirilmemesi, kanun yolu incelemesinde ileri sürülebilecek bir hukuka aykırılık oluşturabilir.

Ancak öncelikle ödeme tarihi, ödeme miktarı, mağdurun rızası ve sanığın pişmanlık iradesi belirlenmelidir.

Etkin pişmanlık şartlarının bulunup bulunmadığına ilişkin değerlendirme yapılmadan yalnızca para ödendiği gerekçesiyle ceza indiriminin zorunlu olduğu söylenemez.

Hüküm kesinleşmemişse açık olan olağan kanun yolları değerlendirilebilir.

Kesinleşmiş kararlar bakımından ise olağanüstü kanun yollarının koşulları ayrıca incelenmelidir.

Sonuç: Dolandırıcılıkta Parayı Geri Ödemek Cezayı Düşürür mü?

Dolandırıcılık suçunda mağdurun zararının giderilmesi, TCK 168 kapsamında önemli bir ceza indirimi sebebidir.

Kovuşturma başlamadan önce gerçekleşen etkin pişmanlıkta cezanın üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra fakat hükümden önce gerçekleşen etkin pişmanlıkta ise yarısına kadar indirim yapılabilir.

Ancak bu oranların her dosyada otomatik olarak uygulanması söz konusu değildir.

Zararın tamamen giderilip giderilmediği, kısmi ödeme hâlinde mağdurun rızası, ödemenin zamanı ve sanığın pişmanlık iradesi birlikte değerlendirilmelidir.

Öte yandan mağdurun parasının iade edilmesi, sanığın suçlu olduğu veya ceza davasının kendiliğinden sona ereceği anlamına gelmez.

Dolandırıcılık suçunun unsurları ile etkin pişmanlık şartları ayrı ayrı incelenmelidir.

Av. Orçun Akbulut

Aydın – Ceza Hukuku ve Bilişim Suçları