Hakkında adli kontrol kararı verilen kişilerin en sık karşılaştığı sorunlardan biri, belirlenen gün veya saatte kolluk birimine giderek imza atma yükümlülüğünün yerine getirilememesidir. Özellikle haftada bir veya birden fazla gün imza verme yükümlülüğü bulunan kişiler bakımından unutkanlık, hastalık, çalışma koşulları veya beklenmedik olaylar nedeniyle imza gününün kaçırılması ciddi hukuki sonuçlar doğurabilmektedir.

Peki, adli kontrol imzası unutulursa ne olur? Bir kez karakola gitmemek tutuklama nedeni midir? İmza yükümlülüğünün ihlal edilmesi hâlinde mahkeme mutlaka tutuklama kararı vermek zorunda mıdır?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 112. maddesine göre adli kontrol yükümlülüklerini isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında tutuklama kararı verilebilir. Ancak her imza ihlali kendiliğinden tutuklama sonucunu doğurmaz.

Özellikle ihlalin neden gerçekleştiği, kişinin yükümlülüğünü bilerek yerine getirip getirmediği, sunduğu mazeret ve dosyanın diğer koşulları önem taşımaktadır.

Adli Kontrol İmza Yükümlülüğü Nedir?

Adli kontrol, tutuklama yerine uygulanabilen bir koruma tedbiridir. CMK 109 kapsamında şüpheli veya sanık hakkında çeşitli yükümlülükler belirlenebilir.

Bunlardan biri, CMK 109/3-b maddesinde düzenlenen, hâkim tarafından belirlenen yerlere belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurma yükümlülüğüdür.

Uygulamada bu tedbir çoğunlukla belirli günlerde polis merkezi veya jandarma karakoluna gidilerek imza verilmesi şeklinde uygulanmaktadır.

İmza yükümlülüğünün hangi günlerde, hangi saatlerde ve hangi birimde yerine getirileceği ilgili kararın içeriğine göre belirlenir.

Şüpheli veya sanığın bu yükümlülüğe uyması zorunludur. Ancak yükümlülüğün yerine getirilememesi hâlinde ortaya çıkacak hukuki sonuçlar, ihlalin koşulları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Bir Kez İmzaya Gitmemek Tutuklama Nedeni midir?

Uygulamada en çok sorulan sorulardan biri, yalnızca bir kez imza yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle tutuklama kararı verilip verilemeyeceğidir.

CMK 112, tutuklama ihtimalini belirli sayıda ihlal gerçekleşmesine bağlamamıştır.

Bu nedenle kanunda ilk ihlalin sonuç doğurmayacağına veya ancak üçüncü ihlalden sonra tutuklama kararı verilebileceğine ilişkin genel bir düzenleme bulunmamaktadır.

Bununla birlikte aynı maddede önemli bir koşul öngörülmüştür: Adli kontrol yükümlülüğünün isteyerek yerine getirilmemesi.

Bu ifade, ihlalin hangi koşullarda gerçekleştiğinin araştırılmasını gerekli kılar.

Bir kişinin yükümlülüğünü bilerek ve herhangi bir haklı neden bulunmaksızın yerine getirmemesi ile ciddi bir sağlık sorunu nedeniyle belirlenen saatte kolluk birimine ulaşamaması aynı şekilde değerlendirilemez.

Dolayısıyla tek bir imza ihlali nedeniyle tutuklama kararı verilmesi hukuken mümkün olmakla birlikte, böyle bir karar otomatik değildir.

CMK 112’ye Göre Adli Kontrol İhlalinde Tutuklama

CMK 112/1 hükmü, adli kontrol yükümlülüklerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresine bakılmaksızın yetkili yargı merciince tutuklama kararı verilebilmesine imkân tanımaktadır.

Burada özellikle iki hususun altı çizilmelidir.

Birincisi, kanun tutuklama kararı verilmesini zorunlu tutmamış, yetkili yargı merciine değerlendirme yetkisi tanımıştır.

İkincisi, kanunda aranan ihlal yalnızca yükümlülüğün yerine getirilmemesi değildir. Yükümlülüğün isteyerek yerine getirilmemiş olmasıdır.

Bu nedenle ihlalin gerçekleşme sebebi, kişinin mazereti ve sunduğu belgeler önem taşır.

Öte yandan CMK 112, tutuklama bakımından özel bir düzenleme niteliğindedir. Bu sebeple ihlal nedeniyle tutuklama ihtimali değerlendirilirken yalnızca CMK 100’deki genel tutuklama nedenleri üzerinden hareket edilmesi yeterli değildir.

Bununla birlikte kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, ölçülülük ve gerekçeli karar ilkeleri de göz önünde bulundurulmalıdır.

Adli Kontrol İmzasını Unutmak Kasıtlı İhlal Sayılır mı?

İmza yükümlülüğünün unutulması ile yükümlülüğe bilinçli olarak uyulmaması arasında hukuki bakımdan önemli bir fark bulunmaktadır.

CMK 112’de kullanılan isteyerek yerine getirmeme ifadesi nedeniyle, ihlalin iradi olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Ancak kişinin yalnızca imza gününü unuttuğunu söylemesi, ihlalin mutlaka mazeretli kabul edileceği anlamına gelmez.

Özellikle aynı nedenle birden fazla ihlal gerçekleşmişse, yükümlülüğün bilinmesine rağmen gerekli özenin gösterilmediği yönünde değerlendirme yapılması mümkündür.

Bu nedenle imza ihlaline ilişkin savunma hazırlanırken olayın gerçek koşulları açıkça ortaya konulmalıdır.

İhlalin ne zaman fark edildiği, sonrasında kolluk birimine başvurulup başvurulmadığı, daha önce yükümlülüklere düzenli şekilde uyulup uyulmadığı ve ihlalin gerçekleştiği tarihteki özel koşullar birlikte açıklanmalıdır.

Hastalık Nedeniyle İmzaya Gidilememesi

Sağlık sorunları, imza yükümlülüğünün yerine getirilememesine ilişkin mazeret değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

Örneğin kişinin acil servise başvurması, hastanede yatması veya hareket kabiliyetini ciddi biçimde etkileyen bir rahatsızlık yaşaması nedeniyle kolluk birimine ulaşamaması söz konusu olabilir.

Bu durumda hastane kayıtları, muayene belgeleri, istirahat raporları ve diğer sağlık belgeleri ilgili makama sunulmalıdır.

Ancak her sağlık raporunun otomatik olarak geçerli mazeret kabul edileceği söylenemez.

Önemli olan, sağlık sorununun belirlenen gün ve saatte imza yükümlülüğünün yerine getirilmesini gerçekten engelleyip engellemediğidir.

Bu nedenle mazeretin somut belgelerle desteklenmesi gerekir.

İş Nedeniyle İmzaya Gidilemezse Ne Olur?

Çalışma hayatından kaynaklanan sorunlar da imza ihlallerinin önemli nedenlerinden biridir.

Özellikle vardiyalı çalışanlar, şehir dışında görev yapanlar, nakliye ve taşımacılık sektöründe çalışanlar ile düzensiz çalışma saatlerine sahip kişiler bakımından imza yükümlülüğünün yerine getirilmesi güçleşebilmektedir.

Ancak çalışıyor olmak, tek başına adli kontrol yükümlülüğüne uyulmamasını haklı kılmaz.

Kişinin çalışma saatleriyle imza saatlerinin çakışması sürekli bir sorun oluşturuyorsa, ihlal gerçekleşmesini beklemeden adli kontrol yükümlülüğünün değiştirilmesi talep edilmelidir.

CMK 110/2 uyarınca yükümlülüklerin değiştirilmesi, kaldırılması veya belirli yükümlülüklerden geçici olarak muaf tutulma imkânı bulunmaktadır.

Bu nedenle çalışma koşullarının belgelenmesi ve uygulanabilir bir imza düzeni talep edilmesi önemlidir.

İmza Gününü Kaçıran Kişi Ertesi Gün Ne Yapmalıdır?

İmza gününün kaçırılması hâlinde hiçbir işlem yapılmadan beklenmesi doğru değildir.

Öncelikle ihlalin gerçekleştiği tarih ve saat tespit edilmeli, yükümlülüğün neden yerine getirilemediği açıklığa kavuşturulmalıdır.

Kişinin ilgili kolluk birimiyle gecikmeden iletişime geçmesi ve durumu bildirmesi yararlı olabilir. Ancak ertesi gün imza verilmesi, önceki gün gerçekleşen ihlali kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ayrıca gecikmiş imzanın kolluk tarafından kabul edilmesi, ihlalin mahkeme bakımından sonuç doğurmayacağı anlamına da gelmez.

Bu nedenle gerekli hâllerde dosyanın bulunduğu soruşturma veya kovuşturma makamına yazılı mazeret sunulmalıdır.

Mazeret dilekçesine ihlalin sebebini destekleyen belgelerin eklenmesi önem taşır.

İki veya Üç Kez İmza İhlali Olursa Kesin Tutuklama Kararı Verilir mi?

Adli kontrol imza ihlallerine ilişkin uygulamada en sık karşılaşılan yanlış bilgilerden biri, üçüncü ihlalde mutlaka tutuklama kararı verileceği düşüncesidir.

CMK 112’de üç ihlalden sonra zorunlu tutuklama uygulanacağına ilişkin bir kural bulunmamaktadır.

Aynı şekilde ilk iki ihlalin hukuki sonuç doğurmayacağına ilişkin bir güvence de mevcut değildir.

Tekrarlanan ihlaller, kişinin yükümlülüğe uyma iradesinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Özellikle daha önce mazeretsiz şekilde yükümlülüğünü yerine getirmeyen ve bu durum kendisine bildirildiği hâlde yeniden ihlalde bulunan kişi bakımından tutuklama ihtimali artabilir.

Ancak her ihlalin sebebi ve dosyanın koşulları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Adli Kontrol İhlali Nedeniyle Yakalama Kararı Çıkar mı?

Adli kontrol yükümlülüğünün ihlal edilmesi, doğrudan ve kendiliğinden yakalama kararı çıkarıldığı anlamına gelmez.

İhlalin ilgili adli mercilere bildirilmesinden sonra dosyanın koşullarına göre gerekli yargısal işlemler gündeme gelebilir.

Şüpheli veya sanığın ifadesinin alınması, sorgusunun yapılması ya da tutuklama değerlendirmesi için hazır bulundurulması gerekebilir.

Yakalama kararı ise kanunda öngörülen koşullar çerçevesinde yetkili makam tarafından ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle hakkında ihlal bildirimi yapılan kişinin, kendiliğinden bir yakalama kararı bulunduğunu varsayması da hiçbir işlem yapılmayacağını düşünmesi de doğru değildir.

Adli Kontrol İhlali Nedeniyle Tutuklama Kararı Verilirse İtiraz Edilebilir mi?

Adli kontrol yükümlülüğünün ihlali nedeniyle tutuklama kararı verilmesi hâlinde, CMK’nın ilgili hükümleri çerçevesinde tutuklama kararına itiraz edilebilir.

İtirazda öncelikle ihlalin isteyerek gerçekleşip gerçekleşmediği üzerinde durulmalıdır.

Mazeret belgeleri, kişinin daha önce yükümlülüklerine uyduğu dönemler, ihlal sonrasında yaptığı başvurular ve dosyanın diğer koşulları açıklanmalıdır.

Ayrıca tutuklama yerine daha hafif tedbirlerin uygulanmasının mümkün olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Ancak tutuklama kararına itiraz edilmiş olması, kararın kendiliğinden ortadan kalkmasını sağlamaz.

Bu nedenle kanun yolu süresi ve başvurunun yapılacağı merci dikkatle belirlenmelidir.

Adli Kontrol İmza Yükümlülüğü Nasıl Değiştirilir?

İmza yükümlülüğünün kişinin çalışma koşulları, sağlık durumu veya ikametgâhı nedeniyle sürdürülemez hâle gelmesi durumunda, yükümlülüğün değiştirilmesi talep edilebilir.

CMK 110 ve 111 hükümleri bu konuda başvuru imkânı sağlamaktadır.

Örneğin haftada üç gün imza yükümlülüğü bulunan bir kişi, çalışma koşullarını ve dosyanın özelliklerini açıklayarak imza sıklığının azaltılmasını isteyebilir.

Başka bir yerde ikamet etmeye başlayan kişinin ise imza yükümlülüğünün yeni ikametgâhına uygun şekilde düzenlenmesini talep etmesi mümkündür.

Ancak bu taleplerin yapılmış olması, karar değiştirilinceye kadar mevcut yükümlülüğün kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez.

Yeni bir karar verilmediği sürece yürürlükteki adli kontrol yükümlülüğüne uyulmalıdır.

Adli Kontrol Süresi Dolduysa İmza Yükümlülüğü Devam Eder mi?

CMK 110/A maddesinde adli kontrol altında geçirilebilecek azami süreler düzenlenmiştir.

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adli kontrol süresi kural olarak en çok iki yıldır. Zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir.

Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde ise temel süre üç yıldır. Kanunda belirtilen koşullarda uzatma yapılabilir. Uzatma süreleri bakımından suç türüne göre farklı üst sınırlar öngörülmüştür.

Çocuklar bakımından bu süreler yarı oranında uygulanır.

Ayrıca CMK 110/4 gereğince adli kontrolün devamının gerekli olup olmadığı en geç dört aylık aralıklarla değerlendirilmelidir.

Bu nedenle uzun süredir imza yükümlülüğü altında bulunan kişilerin, tedbirin süresini ve devamına ilişkin kararları inceletmesi önemlidir.

Adli Kontrol İhlali İçin Mazeret Dilekçesi Verilebilir mi?

Evet. İmza yükümlülüğünün yerine getirilememesi hâlinde, olayın koşullarını açıklayan ve varsa mazereti belgeleyen bir dilekçe sunulabilir.

Dilekçede ihlalin tarihi, yükümlülüğün yerine getirilememesinin sebebi ve bunu destekleyen belgeler açıkça belirtilmelidir.

Özellikle sağlık sorunları, beklenmedik zorunlu durumlar veya kişinin iradesi dışında gelişen olaylar bakımından belgeli açıklama yapılması önemlidir.

Mazeret dilekçesi verilmesi, ihlalin mutlaka kabul edileceği veya tutuklama ihtimalinin tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmez.

Ancak CMK 112 kapsamında isteyerek ihlal koşulunun değerlendirilmesi bakımından bu açıklamalar önem taşıyabilir.

Adli Kontrol İhlali ile Denetimli Serbestlik İhlali Aynı Şey midir?

Adli kontrol ve denetimli serbestlik, uygulamada sıklıkla birbirine karıştırılmaktadır.

Adli kontrol, ceza muhakemesi sırasında uygulanan bir koruma tedbiridir. Denetimli serbestlik ise farklı kanuni düzenlemeler kapsamında uygulanabilen ve özellikle infaz hukukunda önemli sonuçlar doğuran bir kurumdur.

Bu nedenle adli kontrol kapsamında karakola imza vermemek ile denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenen yükümlülükleri ihlal etmek aynı hukuki kurallara tabi değildir.

Adli kontrol ihlali bakımından CMK 112 hükümleri uygulanırken, infaz kapsamında denetimli serbestlik ihlallerinde ilgili infaz mevzuatının değerlendirilmesi gerekir.

Bu ayrım, uygulanabilecek yaptırımlar ve başvuru yolları bakımından önemlidir.

Sonuç: Her İmza İhlali Otomatik Tutuklama Nedeni Değildir

Adli kontrol imza yükümlülüğünün yerine getirilmemesi ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir. Ancak CMK 112 uyarınca tutuklama kararı verilebilmesi bakımından ihlalin isteyerek gerçekleşip gerçekleşmediği önem taşımaktadır.

Kanunda üçüncü ihlalde zorunlu tutuklama veya ilk ihlalde yaptırım uygulanmayacağı yönünde genel bir düzenleme bulunmamaktadır.

Bu nedenle her olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.

İmza yükümlülüğünü yerine getiremeyen kişinin mazeretini gecikmeden açıklaması, varsa belgelerini sunması ve yükümlülüğün mevcut koşullarda uygulanması mümkün değilse değiştirilmesini talep etmesi önemlidir.

Adli kontrol yükümlülüğünün ihlali ile tutuklama kararı arasında otomatik bir sonuç ilişkisi bulunmamaktadır. Kanunun aradığı koşulların somut olayda mevcut olup olmadığı yetkili yargı mercii tarafından değerlendirilmelidir.

Av. Orçun Akbulut

Aydın – Efeler – Kuşadası – Söke – Didim – Nazilli