İş kazası sonrasında işçinin elinde bir sağlık kurulu raporu bulunması, tazminat miktarının da doğrudan bu rapordaki yüzde üzerinden hesaplanacağı anlamına gelmez. Uygulamada en fazla karıştırılan konulardan biri budur.

İşçi hastaneden aldığı raporda “%20 engelli”, “%30 engelli” veya benzeri bir oran gördüğünde, bu oranın iş kazası nedeniyle açılacak tazminat davasında esas alınacak meslekte kazanma gücü kaybı oranı olduğunu düşünebilmektedir.

Oysa engellilik oranı ile iş kazası nedeniyle meslekte kazanma gücü kaybına ilişkin değerlendirme aynı şey değildir.

İş kazası dosyalarında maluliyet olarak ifade edilen husus, yalnızca işçinin vücudunda meydana gelen anatomik zararın yüzdesinden ibaret değildir. Yaralanmanın niteliği, kalıcı olup olmadığı ve çalışma gücü üzerindeki etkisi ilgili mevzuat ve tıbbi değerlendirme esaslarına göre belirlenir.

Bu oran hem SGK sürecinde hem de işverene karşı açılabilecek maddi tazminat davasında son derece önemlidir.

İş Kazasında Maluliyet Oranı Nedir?

İş kazası sonucunda işçide kalıcı bir bedensel zarar meydana gelmişse, bu zararın çalışma gücü üzerindeki etkisinin belirlenmesi gerekir.

Örneğin;

parmak kaybı,

elde hareket kısıtlılığı,

kol veya bacakta güç kaybı,

sinir hasarı,

görme veya işitme kaybı,

omurga yaralanması,

eklem hareketlerinde kalıcı kısıtlılık,

organ kaybı,

kalıcı nörolojik hasar

gibi durumlar iş kazası sonrasında sürekli nitelikte bir kayıp meydana getiriyorsa maluliyet veya meslekte kazanma gücü kaybı tartışması gündeme gelebilir.

Ancak aynı yaralanmanın her işçi bakımından otomatik olarak aynı hukuki sonucu doğuracağı düşünülmemelidir.

Engelli Raporu ile İş Kazası Maluliyet Raporu Aynı mıdır?

Hayır.

Bu ayrım iş kazası dosyalarında özellikle önemlidir.

İşçinin başka bir amaçla aldığı engelli sağlık kurulu raporunda belirli bir oran bulunabilir. Ancak bu oran, iş kazası nedeniyle maddi tazminat hesabında hiçbir inceleme yapılmadan doğrudan kullanılacak oran değildir.

Engellilik değerlendirmesi ile iş kazasına bağlı meslekte kazanma gücü kaybının belirlenmesi farklı hukuki ve tıbbi amaçlara hizmet edebilir.

Bu nedenle işçinin elindeki “%40 engelli raporu” üzerinden doğrudan “%40 maluliyet tazminatı alırım” şeklinde hesap yapılması doğru değildir.

Aynı şekilde düşük oranlı bir engelli raporu bulunması da iş kazası dosyasının değersiz olduğu anlamına gelmez.

İş Kazasında Maluliyet Oranını Kim Belirler?

İş kazasının SGK tarafından kabul edilmesi halinde Kurum nezdindeki süreçte sürekli iş göremezlik durumunun ve ilgili oranın belirlenmesine yönelik tıbbi değerlendirmeler yapılabilir.

Uyuşmazlık yargıya taşındığında ise mahkeme bakımından maluliyetin belirlenmesi ayrıca önem taşır.

Dosyanın niteliğine göre sağlık kurulu raporları, SGK değerlendirmeleri, Adli Tıp Kurumu veya yetkili sağlık kuruluşlarından alınan raporlar gündeme gelebilir.

Burada önemli olan yalnızca “bir hastaneden rapor almak” değildir.

Raporun hangi amaçla, hangi mevzuat çerçevesinde ve hangi tarih itibarıyla düzenlendiği önemlidir.

%10 Maluliyet Ne Anlama Gelir?

İş kazası sonrasında meslekte kazanma gücü kaybının %10 olarak belirlenmesi, işçinin vücudunun “%10’unun çalışmadığı” şeklinde basit bir anlama gelmez.

Bu oran, ilgili mevzuat çerçevesinde yapılan tıbbi ve mesleki değerlendirmenin sonucudur.

%10 oranı özellikle SGK bakımından da önem taşıyabilir. İş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azalmış olduğunun Kurumca tespiti halinde, diğer şartların da bulunmasıyla sürekli iş göremezlik geliri gündeme gelebilir.

Ancak SGK tarafından bağlanan gelir ile işverene karşı talep edilecek maddi tazminat birbirinin aynısı değildir.

Bu iki alanın birbirine karıştırılmaması gerekir.

%20 Maluliyet Varsa Ne Kadar Tazminat Alınır?

“%20 maluliyet varsa tazminat ne kadar?” sorusunun tek bir rakamla cevaplanması mümkün değildir.

Çünkü maluliyet oranı tazminat hesabının yalnızca unsurlarından biridir.

İşçinin;

yaşı,

ücreti,

kazanç durumu,

maluliyet oranı,

işverenin ve işçinin kusur oranları,

hesaplamada dikkate alınacak dönem,

SGK tarafından yapılan veya yapılacak ödemeler,

kazanın ve zararın özellikleri

gibi unsurlar hesap üzerinde etkili olabilir.

Bu nedenle aynı %20 maluliyet oranına sahip iki işçinin alacağı maddi tazminat birbirinden çok farklı olabilir.

Örneğin genç ve yüksek gelirli bir işçiyle emekliliğe daha yakın yaştaki ve farklı kazanç düzeyindeki bir işçinin yalnızca “%20 maluliyet” ortak paydasından hareketle aynı tazminatı alacağını söylemek mümkün değildir.

%30 Maluliyet Varsa Tazminat Çok Artar mı?

Maluliyet oranının yükselmesi, diğer unsurlar aynı kaldığında hesaplanan zararı önemli ölçüde etkileyebilir.

Fakat tazminat hesabı “%10 maluliyet = şu para, %30 maluliyet = bunun üç katı” şeklinde mekanik bir tablo değildir.

Özellikle kusur oranları ve kazanç tespiti sonuç üzerinde ciddi fark yaratabilir.

İşverenin kusurunun yüksek olduğu bir dosyayla işçinin de önemli ölçüde kusurlu bulunduğu başka bir dosyanın sonucu aynı olmayacaktır.

Bu nedenle internette yer alan “%20 maluliyet tazminatı şu kadar”, “%30 iş kazası tazminatı bu kadar” şeklindeki sabit rakamlar çoğu somut olay bakımından yanıltıcı olabilir.

Maluliyet Oranı Tazminatı Nasıl Etkiler?

İş kazası nedeniyle kalıcı iş gücü kaybı bulunan bir işçinin maddi zararının belirlenmesinde maluliyet oranı temel değişkenlerden biridir.

Basit anlatımla, işçinin gelecekteki çalışma hayatında uğradığı ekonomik kaybın hesaplanmasında kalıcı kayıp oranı dikkate alınır.

Ancak hesap bununla bitmez.

İşçinin gerçek ücretinin belirlenmesi, aktif ve pasif dönem değerlendirmeleri, kusur oranları ve diğer aktüeryal unsurlar da hesaplamaya dahil olabilir.

Bu nedenle maluliyet oranı yüksek olduğu halde ücretinin yanlış veya eksik kabul edildiği bir dosyada tazminat hesabı ciddi biçimde değişebilir.

İş kazası davalarında yalnızca sağlık raporuna değil, ücret ve kusur delillerine de aynı dikkat gösterilmelidir.

Maaş Bordrosundaki Ücret Gerçek Değilse Ne Olur?

İş kazası tazminatının hesabında önemli uyuşmazlıklardan biri gerçek ücret meselesidir.

İşçi fiilen daha yüksek ücret aldığı halde SGK’ya asgari ücret üzerinden bildirilmiş olabilir.

Bu durumda tazminat hesabının hangi kazanç üzerinden yapılacağı uyuşmazlık konusu haline gelebilir.

İşçinin mesleği, kıdemi, yaptığı iş, banka kayıtları, ücret belgeleri ve somut olayın özelliklerine göre emsal ücret araştırmaları önem kazanabilir.

Dolayısıyla maluliyet oranı doğru belirlense dahi kazanç yanlış belirlenirse tazminat hesabı da gerçek zararı yansıtmayabilir.

İş Kazasında Kusur Oranı ile Maluliyet Oranı Aynı Şey midir?

Hayır.

Bunlar tamamen farklı kavramlardır.

Maluliyet oranı, iş kazasının işçide bıraktığı kalıcı çalışma gücü kaybıyla ilgilidir.

Kusur oranı ise kazanın meydana gelmesindeki sorumluluk dağılımıyla ilgilidir.

Örneğin bir işçinin %30 oranında maluliyeti bulunabilir ancak kazanın meydana gelmesinde kendisine de belirli bir kusur yüklenebilir.

Başka bir işçide %10 maluliyet bulunmasına rağmen kazanın meydana gelmesinde işverenin çok daha ağır kusurlu olduğu sonucuna varılabilir.

Bu nedenle “%30 kusurluyum” ile “%30 malulüm” birbirinden tamamen farklı ifadeler olarak değerlendirilmelidir.

İşçi Kusurluysa Maluliyet Tazminatı Alamaz mı?

İşçinin kazanın meydana gelmesinde kusurunun bulunması, her durumda tazminat hakkını tamamen ortadan kaldırmaz.

Kusurun derecesi tazminat hesabını etkileyebilir.

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini alıp almadığı, gerekli eğitimleri verip vermediği, kişisel koruyucu ekipman sağlayıp sağlamadığı ve iş organizasyonunu güvenli biçimde kurup kurmadığı ayrıca değerlendirilir.

İş kazası davalarında bu nedenle genellikle hem maluliyet hem de kusur ayrı ayrı incelenir.

Bir sağlık kurulu işverenin kusurunu belirlemez; aynı şekilde kusur bilirkişisinin görevi de işçinin tıbbi maluliyet oranını belirlemek değildir.

Parmak Kopmasında Maluliyet Oranı Kaçtır?

İnternette en fazla aranan sorulardan biri budur.

Ancak “bir parmak koparsa yüzde kaç maluliyet olur?” sorusuna dosyayı görmeden tek oran vermek doğru değildir.

Hangi parmağın zarar gördüğü, yaralanmanın seviyesi, dominant el, fonksiyon kaybının niteliği ve ilgili tıbbi değerlendirme kriterleri önem taşıyabilir.

Üstelik her parmak yaralanması tam amputasyon şeklinde değildir.

Tendon kesisi, sinir hasarı, eklem sertliği veya hareket kaybı gibi sonuçlar da kalıcı fonksiyon kaybına neden olabilir.

Bu nedenle yalnızca “parmağım kırıldı” veya “parmağım koptu” bilgisi üzerinden güvenilir tazminat hesabı yapılamaz.

El ve Bilek Yaralanmalarında Maluliyet Nasıl Belirlenir?

İş kazalarında el ve bilek yaralanmaları özellikle inşaat, fabrika, sanayi ve makine kullanımına dayalı işlerde sık görülmektedir.

Kırık iyileşmiş olsa dahi işçide kavrama gücü kaybı, sinir hasarı, hareket kısıtlılığı veya kronik ağrı kalabilir.

Bu nedenle yalnızca kemiğin kaynamış olması işçinin tamamen iyileştiği anlamına gelmeyebilir.

Tıbbi değerlendirmenin kalıcı fonksiyon kaybını ortaya koyması gerekir.

Özellikle elini yoğun biçimde kullanan mesleklerde meydana gelen kalıcı kaybın çalışma hayatındaki etkisi de dosya açısından önemlidir.

Maluliyet Raporu Ne Zaman Alınır?

Kazanın hemen ardından kalıcı maluliyetin kesin olarak belirlenmesi her zaman mümkün değildir.

Öncelikle tedavi sürecinin ilerlemesi ve sağlık durumunun belirli ölçüde stabil hale gelmesi gerekebilir.

Ameliyat, fizik tedavi veya başka tedaviler devam ederken işçinin nihai fonksiyon kaybının ne olacağı belli olmayabilir.

Bu nedenle çok erken dönemde düzenlenen raporla daha sonraki dönemde düzenlenen rapor arasında farklılık bulunması mümkündür.

İş kazası dosyalarında rapor tarihinin ve tıbbi iyileşme sürecinin dikkate alınmasının sebeplerinden biri budur.

Maluliyet Oranı Yanlış Belirlenirse İtiraz Edilebilir mi?

Maluliyet oranı konusunda uyuşmazlık çıkması mümkündür.

İşçi belirlenen oranın gerçek kaybını yansıtmadığını düşünebilir. İşveren ise oranın gereğinden yüksek olduğunu ileri sürebilir.

Bu durumda raporun hangi kurum tarafından ve hangi mevzuata göre düzenlendiği, muayene bulguları, tetkikler ve raporun gerekçesi incelenmelidir.

Yargılama sırasında çelişkili sağlık raporlarının bulunması halinde bu çelişkinin giderilmesi gerekebilir.

Örneğin bir raporda %10, diğerinde %25 oran bulunması halinde mahkemenin yalnızca oranlardan birini rastgele tercih etmesi değil, tıbbi çelişkinin usulüne uygun biçimde giderilmesi önem taşır.

SGK’nın Belirlediği Oran ile Mahkemedeki Oran Farklı Olabilir mi?

Uygulamada maluliyet veya sürekli iş göremezlik konusunda farklı değerlendirmelerle karşılaşılabilmektedir.

Böyle bir durumda raporların hangi mevzuata, hangi tıbbi verilere ve hangi tarihe göre düzenlendiğinin incelenmesi gerekir.

Özellikle iş kazasının gerçekleştiği tarih önemlidir. Çünkü maluliyetin değerlendirilmesinde uygulanacak mevzuat bakımından olay tarihi belirleyici olabilir.

Bu nedenle dosyada bulunan en son tarihli raporun otomatik olarak doğru kabul edilmesi her zaman isabetli değildir.

%10’un Altındaki Maluliyette Tazminat Alınamaz mı?

Bu konuda da SGK’nın sürekli iş göremezlik geliri ile işverene karşı ileri sürülebilecek tazminat taleplerinin birbirine karıştırılmaması gerekir.

SGK bakımından sürekli iş göremezlik gelirinde kanunda öngörülen eşikler bulunması, işverenin özel hukuk sorumluluğundan doğabilecek tazminat talebinin her durumda aynı biçimde ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Kalıcı bir bedensel zarar bulunup bulunmadığı ve bunun maddi zarara etkisi somut olay çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle “oranım %10’un altında çıktı, hiçbir hakkım yok” şeklinde doğrudan bir sonuca varılmamalıdır.

İş Kazası Tazminatı Hesaplanırken Başka Neler Önemlidir?

Maluliyet oranı önemli olmakla birlikte tek başına yeterli değildir.

İşçinin gerçek kazancı, yaşı, çalışma süresi, kazanın tarihi, tarafların kusur oranları ve SGK tarafından sağlanan haklar gibi birçok unsur birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle iki kişinin aynı fabrikada aynı gün kaza geçirip aynı maluliyet oranına sahip olması dahi aynı miktarda tazminat alacakları anlamına gelmeyebilir.

Her dosyanın hesabı kendi verileri üzerinden yapılmalıdır.

Maluliyet Raporundan Önce Nelere Dikkat Edilmelidir?

İşçinin bütün tedavi evraklarını saklaması önemlidir.

Ameliyat raporları, epikrizler, radyolojik görüntüler, fizik tedavi kayıtları, sinir testleri ve kontrol muayenelerine ilişkin belgeler ileride yapılacak değerlendirmede önem taşıyabilir.

Ayrıca işçinin kaza öncesindeki sağlık durumu da bazı dosyalarda tartışma konusu olabilir.

İşveren, mevcut rahatsızlığın iş kazasından önce bulunduğunu ileri sürebilir. Bu nedenle kazadan önceki ve sonraki tıbbi durum arasındaki ilişkinin doğru kurulması gerekir.

İş Kazasında Maluliyet ve Tazminat Dosyası Nasıl Değerlendirilmelidir?

Sağlıklı bir iş kazası dosyasında üç ayrı mesele birbirinden ayrılmalıdır:

Birincisi kazanın iş kazası olup olmadığıdır.

İkincisi kazanın meydana gelmesindeki kusur durumudur.

Üçüncüsü ise kazanın işçide bıraktığı kalıcı zararın ve bunun ekonomik sonucunun belirlenmesidir.

Maluliyet bu üçüncü bölümün en önemli unsurlarından biridir.

Ancak yalnızca maluliyet oranına odaklanıp işçinin gerçek ücretini, kusur incelemesini veya SGK sürecini ihmal etmek tazminat hesabının eksik kalmasına neden olabilir.

Sonuç

İş kazasında maluliyet oranı, işçinin alabileceği maddi tazminatın belirlenmesinde en önemli unsurlardan biridir; ancak tek başına tazminat miktarını göstermez.

%10, %20 veya %30 oranında maluliyet bulunması, doğrudan belirli bir para miktarına karşılık gelmez.

İşçinin yaşı, gerçek kazancı, kusur durumu, kazanın tarihi, kalıcı zararın niteliği ve SGK tarafından sağlanan haklar birlikte değerlendirilmelidir.

Ayrıca engelli sağlık kurulu raporundaki oran ile iş kazası nedeniyle esas alınacak meslekte kazanma gücü kaybı değerlendirmesinin aynı olmadığı unutulmamalıdır.

Bu nedenle özellikle kalıcı el, kol, bacak, omurga, görme veya işitme kaybı bulunan iş kazalarında yalnızca eldeki raporun yüzdesine bakılarak tazminat konusunda sonuç çıkarılmamalı; sağlık raporu, kusur durumu ve gerçek ücret birlikte değerlendirilmelidir.