İşvereniniz gerçekte aldığınız maaşı SGK’ya daha düşük bildiriyor olabilir. Maaşınızın bir kısmı bankadan, kalan kısmı ise elden ödeniyor da olabilir.
Bu durum yalnızca sigorta primlerinizi değil, işçilik alacaklarınızın hesaplanmasını da etkileyebilir.
Peki, gerçek maaşınızı nasıl ispatlayabilirsiniz? İşverenin maaşınızı düşük göstermesi nedeniyle hangi hukuki yollara başvurabilirsiniz?
1. Maaşın Asgari Ücretten Gösterilmesi Yasal mı?
İşçinin fiilen aldığı ücretin SGK’ya gerçeğe aykırı şekilde düşük bildirilmesi hukuka aykırıdır.
Ancak işçinin gerçek ücretinin belirlenmesi ile SGK’ya bildirilen prime esas kazancın düzeltilmesi birbirinden farklı hukuki konulardır.
Bu nedenle öncelikle işçinin gerçekte ne kadar ücret aldığı ve hangi dönemlerde eksik bildirim yapıldığı belirlenmelidir.
2. Gerçek Maaş Nasıl İspatlanır?
Gerçek ücretin ispatında tek bir delile bağlı kalınmamalıdır.
Somut olayın özelliklerine göre şu belgeler değerlendirilebilir:
- Banka hesap hareketleri
- Ücret bordroları
- İş sözleşmesi
- İşverenle yapılan yazışmalar
- Elden ödemelere ilişkin belgeler
- Tanık anlatımları
- İşçinin mesleği ve kıdemi
- Emsal ücret araştırması
Özellikle işçinin mesleği, işyerindeki görevi, çalışma süresi ve benzer işlerde çalışan kişilerin ücretleri önem taşıyabilir.
Ancak delillerin değerlendirilmesinde her dava türünün kendine özgü ispat kuralları dikkate alınmalıdır.
3. Maaşın Bir Kısmının Elden Ödenmesi Nasıl İspatlanır?
İşverenin maaşın bir bölümünü banka hesabına yatırıp kalanını elden ödemesi, gerçek ücret konusunda uyuşmazlık yaratabilir.
Örneğin işçinin banka hesabına düzenli olarak asgari ücret yatırılırken daha yüksek bir ücretle çalıştığını gösteren iş sözleşmesi, yazışmalar veya başka belgeler bulunabilir.
Bu durumda banka kayıtlarıyla birlikte diğer delillerin incelenmesi gerekir.
Elden ödeme iddiasının ispatı, somut olayda mevcut delillere ve uygulanacak ispat kurallarına bağlıdır.
4. WhatsApp Mesajları Gerçek Maaşın İspatında Kullanılabilir mi?
İşverenin veya yetkili yöneticinin işçinin ücretine ilişkin gönderdiği mesajlar delil niteliği taşıyabilir.
Örneğin aylık ücretin miktarının açıkça belirtildiği bir yazışma, gerçek ücret iddiasını destekleyebilir.
Ancak mesajların kimler arasında gerçekleştiği, bütünlüğü, içeriği ve hukuka uygun biçimde elde edilip edilmediği değerlendirilmelidir.
Yazışmaların diğer delillerle desteklenmesi önemlidir.
5. Gerçek Maaşın Düşük Gösterilmesi Kıdem Tazminatını Etkiler mi?
Evet. Gerçek ücretin bordroda düşük gösterilmesi, kıdem tazminatının eksik hesaplanmasına yol açabilir.
Kıdem tazminatında uygulanacak ücret hesabında işçinin gerçek ücreti ve hesaba dahil edilmesi gereken düzenli parasal menfaatler değerlendirilir.
Ancak kıdem tazminatı hesabında kullanılan giydirilmiş ücret ile fazla çalışma ücretinin hesabında kullanılan ücret aynı değildir.
Bu nedenle her alacak kalemi ayrı ayrı hesaplanmalıdır.
6. Eksik SGK Primi İçin Ne Yapılabilir?
İşçinin gerçek kazancının SGK’ya eksik bildirilmesi durumunda Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuru yapılması gündeme gelebilir.
Uyuşmazlığın niteliğine göre prime esas kazancın tespitine ilişkin yargısal yolların değerlendirilmesi de gerekebilir.
Bu süreçte işçilik alacağı davasıyla sosyal güvenlik uyuşmazlığı birbirinden ayrılmalıdır.
Özellikle yazılı belgelerin bulunup bulunmadığı ve uyuşmazlığın ilgili olduğu dönemler önemlidir.
7. Maaşın Düşük Gösterilmesi Haklı Fesih Nedeni midir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesi, ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun şekilde hesaplanmaması ya da ödenmemesi durumunda işçiye haklı nedenle fesih imkânı tanımaktadır.
Gerçek ücretin eksik ödenmesi veya sigorta primlerinin gerçeğe aykırı bildirilmesi, somut olayın koşullarına göre haklı fesih bakımından değerlendirilebilir.
Ancak iş sözleşmesini sona erdirmeden önce hukuki koşulların ve mevcut delillerin incelenmesi önemlidir.
Haklı fesih koşullarının bulunması hâlinde, diğer kanuni şartlar da mevcutsa kıdem tazminatı talep edilebilir.
8. Gerçek Ücret Üzerinden Fazla Mesai Talep Edilebilir mi?
Fazla çalışma ücretinin hesabında işçinin ilgili dönemdeki gerçek ücreti önemlidir.
İşçinin gerçek ücretinin bordroda düşük gösterilmesi, fazla çalışma alacağının da eksik hesaplanmasına neden olabilir.
Ancak gerçek ücretin miktarı ile fazla çalışma yapıldığı iddiasının ayrı ayrı ispatlanması gerekir.
Fazla çalışma süresinin belirlenmesinde işyeri kayıtları ve diğer deliller ayrıca değerlendirilir.
9. Dava Açmadan Önce Arabuluculuk Zorunlu mu?
Ücret ve fazla çalışma alacağı gibi işçilik alacaklarına ilişkin davalarda kural olarak dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Ancak prime esas kazancın tespitine ilişkin sosyal güvenlik uyuşmazlıkları aynı kapsamda değerlendirilmemelidir.
Bu nedenle başvurulacak hukuki yol, talebin niteliğine göre belirlenmelidir.
10. Sık Sorulan Sorular
Maaşım elden ödeniyorsa gerçek ücretimi ispatlayabilir miyim?
Somut olayda mevcut delillere ve uygulanacak ispat kurallarına göre gerçek ücretin ispatlanması mümkün olabilir.
İşveren SGK primimi düşük yatırıyorsa nereye başvurabilirim?
Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuru yapılabilir. Gerekli koşullarda yargısal yollar da değerlendirilebilir.
Gerçek maaşımın düşük gösterilmesi tazminatımı etkiler mi?
Evet. Gerçek ücretin belirlenmesi, işçinin hak kazandığı tazminatların doğru hesaplanması bakımından önemlidir.
Maaşım asgari ücretten gösteriliyorsa işten ayrılabilir miyim?
Somut olayın koşullarına göre haklı nedenle fesih gündeme gelebilir. Fesih öncesinde hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.
Aydın’da Gerçek Ücretin Tespiti ve İşçilik Alacakları
Aydın, Efeler, Kuşadası, Didim, Söke ve Nazilli’de çalışan işçiler bakımından gerçek ücretin belirlenmesi, işçilik alacaklarının doğru hesaplanmasında önem taşır.
Özellikle ücretin bir kısmının elden ödendiği iddialarında banka kayıtları, iş sözleşmeleri ve diğer deliller birlikte incelenmelidir.
Av. Orçun Akbulut
Aydın / Efeler
Hukuki danışmanlık hizmetleri ücrete tabidir.
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme farklılık gösterebilir.