Emeklilik zamanı geldiğinde birçok çalışan yıllar önce çalıştığı bir işyerindeki sigorta girişinin hiç yapılmadığını veya çalıştığı bazı dönemlerin SGK kayıtlarında görünmediğini fark etmektedir. Özellikle ilk çalışmanın sigortasız geçirilmiş olması, kişinin yalnızca prim gününü değil, emeklilik bakımından önem taşıyan sigortalılık başlangıç tarihini de etkileyebilir.

Bu durumda en sık sorulan soru şudur:

“Yıllar önce çalıştım fakat sigortam yapılmadı. Sigorta başlangıcımı geriye çekebilir miyim?”

Şartları bulunuyorsa geçmişte fiilen gerçekleştirilen ancak Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmeyen çalışmaların hizmet tespit davasına konu edilmesi mümkündür. Bununla birlikte sigorta başlangıcını geriye çekme davası olarak bilinen uyuşmazlıklar, yalnızca eski bir tarih ileri sürülerek kazanılabilecek davalar değildir.

Çalışmanın gerçekten gerçekleştiğinin, hangi işyerinde yapıldığının ve hangi dönemi kapsadığının somut delillerle ortaya konulması gerekir.

Bu nedenle emeklilik için hizmet tespit davası, özellikle ilk sigorta giriş tarihini ve emeklilik koşullarını etkileyen eski çalışmalar bakımından son derece önemlidir.

Emeklilik İçin Hizmet Tespit Davası Nedir?

Hizmet tespit davası, sigortalı olarak çalışıldığı hâlde Sosyal Güvenlik Kurumuna hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmaların tespit edilmesine yönelik davadır.

Uygulamada bu davalar çoğu zaman işçinin çalıştığı dönemde değil, yıllar sonra emeklilik hesabı yapılırken gündeme gelir.

Kişi e-Devlet üzerinden hizmet dökümünü inceler ve örneğin;

1999 yılında çalışmaya başladığını ancak ilk sigorta girişinin 2001 yılında göründüğünü,

bir işyerinde üç yıl çalışmasına rağmen yalnızca bir yıllık sigortasının bulunduğunu,

bazı aylarda 30 gün çalıştığı hâlde çok daha az gün bildirildiğini,

veya çalıştığı eski işyerinin SGK hizmet dökümünde hiç görünmediğini

fark edebilir.

Böyle bir durumda geçmiş çalışmanın hukuken tespit edilmesi emeklilik hesabını etkileyebilir.

Sigorta Başlangıcını Geriye Çekmek Mümkün mü?

Şartları varsa mümkündür.

Ancak burada çok önemli bir ayrım yapılmalıdır.

Sigorta başlangıç tarihinin kişinin isteğine göre geriye alınması söz konusu değildir. Kişinin ileri sürdüğü eski tarihte gerçekten sigortalı çalışmasının bulunması gerekir.

Örneğin bir çalışan 1998 yılında bir işyerinde fiilen çalışmaya başlamış ancak işveren sigorta bildirimini 2000 yılında yapmışsa, 1998 yılındaki çalışmanın hukuken tespit edilmesi gündeme gelebilir.

Buna karşılık kişi 1998 yılında fiilen çalışmamışsa yalnızca daha erken emekli olmak amacıyla sigorta başlangıcının bu tarihe çekilmesi mümkün değildir.

Mahkemenin araştırdığı temel mesele şudur:

Davacı gerçekten ileri sürdüğü tarihte ve işyerinde fiilen çalışmış mıdır?

Sigorta Başlangıç Tarihi Emeklilik İçin Neden Önemlidir?

Sosyal güvenlik hukukunda kişinin ilk defa sigortalı olduğu tarih emeklilik koşullarının belirlenmesinde önemli unsurlardan biridir.

Bu nedenle birkaç aylık veya birkaç yıllık kayıt dışı çalışma bazı kişiler açısından yalnızca eksik prim günü anlamına gelmez.

İlk sigortalılık tarihinin değişmesi, kişinin tabi olduğu emeklilik koşullarının değerlendirilmesinde önemli sonuçlar doğurabilir.

Özellikle geçmişte uzun süre sigortasız çalışmış kişiler bakımından SGK hizmet dökümünün ayrıntılı incelenmesi gerekir.

Ancak burada önemli olan takvim üzerinde daha eski bir tarih bulmak değil, o tarihte gerçekten sigortalılık niteliğinde bir çalışmanın bulunduğunu ortaya koymaktır.

Yıllar Önce Sigortasız Çalıştım, Şimdi Dava Açabilir miyim?

Bu sorunun cevabı her dosyada aynı değildir.

Hizmet tespit davalarında süre konusu son derece önemlidir. 5510 sayılı Kanun kapsamında hizmet tespiti bakımından beş yıllık hak düşürücü süre düzenlemesi bulunmaktadır.

Ancak her eski çalışma bakımından yalnızca takvime bakılarak “beş yıl geçti, artık dava açılamaz” sonucuna varılması doğru değildir.

Çalışmanın SGK’ya ne şekilde bildirildiği, işe giriş bildirgesinin bulunup bulunmadığı, dönem bordroları, çalışmanın kesintisiz olup olmadığı ve Kurumun çalışmadan haberdar olup olmadığı gibi hususlar süre değerlendirmesini etkileyebilir.

Bu nedenle özellikle 10, 15 veya 20 yıl önceki çalışmalar bakımından dava açmadan önce hak düşürücü süre meselesi dosya özelinde incelenmelidir.

Hizmet tespit davalarında beş yıllık sürenin nasıl hesaplandığını ayrı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Eski Sigortasız Çalışma Nasıl İspatlanır?

Emeklilik için hizmet tespit davasının en önemli kısmı ispattır.

Çünkü özellikle çok eski çalışmalar bakımından işverenin kayıtları bulunmayabilir, işyeri kapanmış olabilir veya bordrolara ulaşılması güçleşebilir.

Bununla birlikte hizmet tespit davalarında çalışma yalnızca yazılı belgeyle ispatlanmak zorunda değildir.

Mahkeme;

SGK kayıtlarını,

işe giriş bildirgelerini,

dönem bordrolarını,

ücret ödeme kayıtlarını,

banka kayıtlarını,

işyeri kayıtlarını,

resmî kurum kayıtlarını,

tanık anlatımlarını,

komşu işyeri çalışanlarını,

aynı dönemde işyerinde çalışan bordro tanıklarını

değerlendirebilir.

Özellikle eski dönemlere ilişkin hizmet tespit davalarında tanık delili önemli olmakla birlikte tanığın niteliği de önemlidir.

Davacıyı yalnızca sosyal çevresinden tanıyan bir kişinin anlatımı ile aynı dönemde aynı işyerinde çalışan veya komşu işyerinde bulunan kişinin anlatımı aynı ispat gücüne sahip olmayabilir.

Bordro Tanığı Neden Önemlidir?

Hizmet tespit davalarında mahkemelerin üzerinde önemle durduğu konulardan biri bordro tanıklarıdır.

Bordro tanığı, uyuşmazlık konusu dönemde aynı işyerinde SGK’ya kayıtlı olarak çalıştığı anlaşılan kişidir.

Bu kişinin SGK kayıtları üzerinden gerçekten aynı dönemde işyerinde bulunduğunun belirlenebilmesi anlatımının güvenilirliğini artırabilir.

Örneğin davacı 1998-2000 yılları arasında bir fabrikada çalıştığını ileri sürüyorsa, aynı dönemde fabrikanın bordrolarında görünen çalışanların tespit edilmesi önemli olabilir.

Mahkeme gerektiğinde bu kişilerin adreslerini araştırarak tanık olarak dinleyebilir.

İşyeri Kapanmışsa Sigorta Başlangıcı Tespit Edilebilir mi?

İşyerinin kapanmış olması tek başına geçmiş çalışmanın tespit edilmesini imkânsız hâle getirmez.

Özellikle çok eski sigortasız çalışma iddialarında işyerinin artık faaliyette olmaması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur.

Bu durumda eski SGK kayıtları, işyeri sicil dosyası, dönem bordroları, vergi ve ticaret sicili kayıtları ile tanıklar daha önemli hâle gelir.

Şirketin veya işyerinin kapanmış olması, fiilen gerçekleştirilmiş geçmiş çalışmanın hiç yaşanmamış sayılması anlamına gelmez.

Ancak taraf teşkili ve davanın kime yöneltileceği ayrıca değerlendirilmelidir.

İşveren Sigorta Girişimi Geç Yapmışsa Ne Olur?

Uygulamada sık rastlanan durumlardan biri de işçinin çalışmaya başlamasından aylar veya yıllar sonra sigortasının yapılmasıdır.

Örneğin çalışan 1997 yılında işe başlamış ancak işveren ilk SGK bildirimini 1999 yılında gerçekleştirmiş olabilir.

Bu durumda yalnızca SGK sisteminde görünen 1999 tarihi esas alınarak değerlendirme yapılması, gerçekten daha önce başlayan çalışma varsa eksik sonuç doğurabilir.

İşçi 1997-1999 arasındaki çalışmasını hukuken ortaya koyabiliyorsa bu dönemin tespiti talep edilebilir.

Ancak davanın başarıya ulaşması için ileri sürülen erken başlangıç tarihinin somut delillerle desteklenmesi gerekir.

İşe Giriş Bildirgesi Var Ama Prim Yatmamışsa Ne Olur?

Bu durum özellikle eski sigorta başlangıcının tespitinde son derece önemlidir.

Kişinin geçmişte bir işyerinden işe giriş bildirgesinin verilmiş olması ancak sonrasında hizmet ve prim kayıtlarının bulunmaması uygulamada karşılaşılabilen bir durumdur.

Böyle bir belge, çalışmanın değerlendirilmesinde önemli bir delil olabilir.

Ancak yalnızca işe giriş bildirgesinin bulunması her durumda uzun bir çalışma döneminin tamamını kendiliğinden kanıtlamaz.

Fiili çalışmanın gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca araştırılır.

Bununla birlikte işveren tarafından Kuruma verilmiş belgelerin bulunması, özellikle hak düşürücü süre ve Kurumun çalışmadan haberdar olup olmadığı tartışmalarında ayrıca önem taşıyabilir.

Sadece Bir Günlük Sigorta Başlangıcı Tespit Edilebilir mi?

Bazı uyuşmazlıklarda kişinin amacı yıllarca süren bir çalışmanın tamamını tespit ettirmekten ziyade ilk sigortalılık başlangıcını ortaya koymaktır.

Ancak burada da fiili çalışma şartı ortadan kalkmaz.

Sırf emeklilik koşullarından yararlanmak amacıyla gerçekte bulunmayan bir günlük çalışma yaratılması mümkün değildir.

İleri sürülen tarihte gerçek bir hizmet ilişkisinin ve fiili çalışmanın bulunması gerekir.

Bu nedenle “bir gün tespit ettirirsem emeklilik tarihim değişir” düşüncesinden önce o gün veya döneme ilişkin gerçek çalışma olgusunun ispatlanabilir olup olmadığı incelenmelidir.

E-Devlet’te Eski Çalışmam Görünmüyor, Ne Yapmalıyım?

İlk yapılması gereken işlem kişinin ayrıntılı SGK hizmet dökümünü incelemektir.

Sadece toplam prim gününe bakmak yeterli değildir.

Özellikle;

ilk sigorta başlangıç tarihi,

işyeri sicil numaraları,

hangi yıllarda hangi işyerlerinden bildirim yapıldığı,

aylık prim günleri,

boşluk bulunan dönemler,

işe giriş ve çıkış tarihleri

karşılaştırılmalıdır.

Daha sonra kişinin gerçek çalışma geçmişiyle SGK kayıtları yan yana konulmalıdır.

Örneğin kişi 1996’dan beri çalıştığını söylüyor ancak SGK kaydı 2000’de başlıyorsa, 1996-2000 döneminde nerede çalıştığı ve bunu hangi delillerle ortaya koyabileceği araştırılmalıdır.

Emeklilik Başvurusu Reddedildikten Sonra Hizmet Tespit Davası Açılabilir mi?

Emeklilik başvurusunun eksik hizmet veya sigortalılık süresi nedeniyle sonuç vermemesi halinde uyuşmazlığın kaynağının belirlenmesi gerekir.

Sorun SGK’ya hiç bildirilmeyen geçmiş bir çalışmadan kaynaklanıyorsa hizmet tespiti gündeme gelebilir.

Ancak her emeklilik uyuşmazlığı hizmet tespit davası değildir.

Bazı dosyalarda çalışma zaten SGK kayıtlarında bulunmasına rağmen Kurumun emeklilik hesabının veya hukuki değerlendirmesinin tartışılması gerekebilir.

Dolayısıyla önce uyuşmazlığın “kayıt dışı hizmet” meselesinden mi yoksa “SGK işleminin hukuka aykırılığı” meselesinden mi kaynaklandığı belirlenmelidir.

Yanlış dava türünün seçilmesi ciddi zaman kaybına yol açabilir.

Hizmet Tespit Davasını Kazanırsam Hemen Emekli Olabilir miyim?

Hizmet tespit davasının kazanılması kişinin otomatik olarak emekli olacağı anlamına gelmez.

Mahkeme kararının ardından tespit edilen hizmetlerin sosyal güvenlik kayıtlarına etkisi ve kişinin diğer emeklilik koşulları ayrıca değerlendirilir.

Yaş, sigortalılık süresi, prim günü ve kişinin tabi olduğu sosyal güvenlik rejimi birlikte önem taşır.

Dolayısıyla hizmet tespit davasının temel etkisi gerçekte yapılmış ancak kayıtlara yansımamış çalışmanın hukuken ortaya çıkarılmasıdır.

Bu tespitin kişinin emekliliğini ne şekilde etkileyeceği ise kişisel SGK kayıtları üzerinden ayrıca hesaplanmalıdır.

Hizmet Tespit Davasında SGK Kayıtları Yeterli midir?

Hizmet tespit davalarının özelliği zaten SGK kayıtlarının gerçeği tam olarak yansıtmadığı iddiasına dayanmasıdır.

Bu nedenle “SGK’da görünmüyor, demek ki çalışmamış” şeklindeki yaklaşım doğru değildir.

Mahkeme kayıt dışı çalışmanın bulunup bulunmadığını araştırır.

Bu davalarda çalışma olgusunun kamu düzeniyle ilgili niteliği nedeniyle mahkemenin araştırması diğer birçok işçilik alacağı davasından farklı özellik gösterir.

Özellikle eski çalışmalar söz konusu olduğunda işyerinin kapsamı, bordrolar, komşu işyerleri ve resmî kayıtlar araştırılabilir.

Emeklilik İçin Hizmet Tespit Davasında En Büyük Hatalar Nelerdir?

Bu davalarda en önemli hata, emeklilik tarihini öne çekme isteğinden hareket ederek delil durumunu ikinci plana atmaktır.

Önce çalışma ispatlanmalıdır.

İkinci önemli hata hak düşürücü süre meselesinin dava açıldıktan sonra düşünülmesidir.

Üçüncü hata ise tanıkların niteliğine dikkat edilmemesidir.

Yıllar önce aynı işyerinde gerçekten çalışmış bordro tanığı bulunabilecekken yalnızca davacının arkadaş veya akrabalarının gösterilmesi ispat bakımından sorun yaratabilir.

Bir diğer hata da SGK kayıtlarının dava öncesinde ayrıntılı şekilde incelenmemesidir.

Bazen kişinin “hiç sigortam yoktu” dediği dönemde işe giriş bildirgesi veya birkaç günlük hizmet kaydı bulunabilir. Böyle küçük görünen kayıtlar davanın hukuki değerlendirmesini önemli ölçüde değiştirebilir.

Sigorta Başlangıcını Geriye Çekme Davası Nasıl Hazırlanmalıdır?

Dava hazırlığında ilk soru “hangi tarihe çekmek istiyoruz?” değil, “hangi tarihte gerçek çalışma başladı?” olmalıdır.

Bunun ardından bu çalışmayı doğrulayabilecek deliller belirlenmelidir.

Özellikle eski dosyalarda dava açılmadan önce;

ayrıntılı SGK hizmet dökümü,

işe giriş kayıtları,

eski işyeri bilgileri,

işveren veya şirket bilgileri,

aynı dönemde çalışan kişilerin kimlikleri,

varsa ücret ve banka kayıtları,

eski çalışma belgeleri

bir araya getirilmelidir.

Daha sonra beş yıllık hak düşürücü süre yönünden dosyanın durumu ayrıca incelenmelidir.

Bu ön inceleme yapılmadan açılan bir hizmet tespit davasında, gerçekte ispatlanabilecek bir çalışma dahi usul veya süre problemi nedeniyle ciddi riskle karşılaşabilir.

Sonuç: Eski Sigortasız Çalışma Emeklilik Hesabını Değiştirebilir

Emeklilik için hizmet tespit davası özellikle çalışma hayatının ilk yıllarında sigortasız çalıştırılan kişiler bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.

Kişinin ilk sigorta başlangıç tarihinin gerçekte çalışmaya başladığı tarihten yıllar sonra gösterilmiş olması yalnızca eksik prim günü meselesi değildir. Gerçek sigortalılık başlangıcının ortaya çıkması, kişinin emeklilik koşullarının yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Ancak sigorta başlangıcını geriye çekme, yalnızca daha erken emekli olmak amacıyla başvurulabilecek şekli bir işlem değildir.

İleri sürülen eski tarihte gerçek ve fiili bir çalışma bulunmalı ve bu çalışma hukuken ispatlanabilmelidir.

Bu nedenle yıllar önce sigortasız çalıştığını düşünen kişinin öncelikle SGK hizmet dökümü ile gerçek çalışma geçmişini karşılaştırması; işe giriş bildirgelerini, eski işyeri kayıtlarını ve tanık durumunu incelemesi gerekir.

Özellikle ilk sigorta başlangıç tarihinin yanlış olduğu, eski çalışmanın SGK’da hiç görünmediği veya emeklilik başvurusunun eksik hizmet nedeniyle sonuçlanmadığı durumlarda hizmet tespit davası açılmadan önce delil durumu ve hak düşürücü süre birlikte değerlendirilmelidir.