FETÖ/PDY ile üyelik, mensubiyet, iltisak veya irtibat gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan binlerce kişinin karşılaştığı en önemli hukuki sorunlardan biri, yeniden devlet memuru olup olamayacaklarıdır.

Özellikle 2016 yılından itibaren olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnameleriyle kamu görevinden çıkarılanlar, 375 sayılı KHK’nın geçici 35. maddesi kapsamında ihraç edilenler ve disiplin soruşturmaları sonucunda devlet memurluğundan çıkarma cezası alan kişiler bakımından bu soru önemini korumaktadır.

FETÖ nedeniyle ihraç edilen bir kişinin yıllar sonra yeniden kamu görevine atanıp atanamayacağı, yalnızca hakkında ceza mahkûmiyeti bulunup bulunmadığına göre belirlenemez.

Belirleyici olan, kamu görevinden çıkarma işleminin hukuki dayanağı, işlemin yürürlükte olup olmadığı, hakkında verilmiş yargı kararları ve yeniden atanmak istediği görevin kanuni şartlarıdır.

Bu nedenle FETÖ nedeniyle ihraç edilen herkesin aynı hukuki durumda bulunduğunu söylemek mümkün değildir.

1. FETÖ Nedeniyle İhraç Edilen Memur Tekrar Memur Olabilir mi?

Bu soruya verilecek cevap, kişinin hangi hukuki işlemle kamu görevinden çıkarıldığına göre değişmektedir.

Olağanüstü hâl KHK’larıyla kamu görevinden çıkarılanlar hakkında, ilgili düzenlemelerde yeniden kamu hizmetinde istihdam edilmeyi yasaklayan açık hükümler bulunmaktadır.

375 sayılı KHK’nın geçici 35. maddesi kapsamında kamu görevinden çıkarılanlar yönünden de benzer nitelikte yasaklar öngörülmüştür.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125/E maddesine göre verilen devlet memurluğundan çıkarma cezası ise bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarma olarak tanımlanmıştır.

Dolayısıyla bu işlemler hukuken geçerliliğini koruduğu sürece, yalnızca yeni bir kamu kurumuna başvurulması veya KPSS’den yeterli puan alınması, yeniden memuriyete atanma hakkı sağlamaz.

Ancak kamu görevinden çıkarma işleminin iptal edilmesi, yetkili makamlarca kaldırılması veya göreve iade sonucunu doğuran bir karar verilmesi hâlinde hukuki durum değişebilir.

2. KHK ile İhraç Edilen Kişi Yeniden Kamu Görevine Girebilir mi?

Olağanüstü hâl döneminde çıkarılan KHK’lar ve bunların kabulüne ilişkin kanunlar kapsamında kamu görevinden çıkarılan kişiler hakkında yeniden kamu hizmetinde istihdam yasağı düzenlenmiştir.

Bu düzenlemelerde yalnızca kişinin önceki kurumuna dönmesi değil, başka bir kamu kurumunda doğrudan veya dolaylı biçimde görevlendirilmesi de yasaklanmıştır.

Bu nedenle KHK ile ihraç edilen bir kişinin farklı bir kamu kurumuna başvurması, ihraç işleminin doğurduğu hukuki engeli kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Örneğin daha önce öğretmen olarak görev yaparken KHK ile ihraç edilen kişinin başka bir kamu kurumunda memur olmak istemesi hâlinde, mevcut ihraç statüsünün hukuki sonuçları değerlendirilmelidir.

Aynı şekilde emniyet personeli, askerî personel veya üniversite çalışanları bakımından da ilgili ihraç düzenlemesinin kapsamı önem taşımaktadır.

KHK ile kamu görevinden çıkarılan kişi bakımından öncelikli hukuki mesele, yeni bir atama başvurusu yapmaktan önce kamu görevinden çıkarma işleminin hukuki durumunun belirlenmesidir.

3. 375 Sayılı KHK’nın Geçici 35. Maddesiyle İhraç Edilen Memur Tekrar Atanabilir mi?

375 sayılı KHK’nın geçici 35. maddesi, olağanüstü hâl sonrasında da belirli bir süre kamu görevinden çıkarma işlemlerinin yapılabilmesine imkân tanıyan özel bir düzenlemedir.

Bu madde kapsamında kamu görevinden çıkarılan kişiler bakımından yeniden kamu hizmetinde istihdam edilmeyi engelleyen hükümler bulunmaktadır.

Dolayısıyla geçici 35. maddeye dayanılarak tesis edilmiş ve hukuken geçerliliğini koruyan bir kamu görevinden çıkarma işlemi mevcutken, kişinin başka bir kamu kurumuna atanması kural olarak mümkün değildir.

Bununla birlikte işlemin iptali için açılmış bir dava varsa, davanın sonucu önem taşır.

İdare mahkemesinin kamu görevinden çıkarma işlemini iptal etmesi hâlinde, idarenin yargı kararını uygulama yükümlülüğü gündeme gelir.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, göreve iade ile yeni bir kamu görevine atanmanın farklı hukuki işlemler olmasıdır.

İptal kararı, hukuka aykırı kamu görevinden çıkarma işleminin sonuçlarının giderilmesini sağlayabilir. Ancak kişinin istediği herhangi bir kamu kurumuna doğrudan atanması anlamına gelmez.

4. FETÖ Nedeniyle Disiplin Cezasıyla İhraç Edilen Memur Yeniden Memur Olabilir mi?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125/E maddesi, devlet memurluğundan çıkarma cezasını bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarma olarak düzenlemektedir.

Bu nedenle kesinleşmiş ve yürürlükte bulunan devlet memurluğundan çıkarma cezası, yeniden memuriyete atanma bakımından ciddi bir hukuki engeldir.

Ancak bütün disiplin yaptırımları aynı sonucu doğurmaz.

Örneğin belirli bir meslek veya teşkilattan çıkarma yaptırımı ile devlet memurluğundan çıkarma cezasının hukuki sonuçları farklı olabilir.

Özellikle emniyet personeli hakkında 7068 sayılı Kanun kapsamında verilen cezalarda, kararın devlet memurluğundan çıkarma mı yoksa meslekten çıkarma mı olduğu ayrıca incelenmelidir.

Bu ayrım, başka bir kamu kurumuna atanma imkânı bakımından belirleyici olabilir.

5. FETÖ Davasında Beraat Eden Memur Tekrar Memur Olabilir mi?

FETÖ/PDY kapsamında yürütülen ceza davasında beraat kararı verilmesi, kamu görevinden çıkarma işleminin kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Ceza mahkemesi, kişinin isnat edilen suçu işleyip işlemediğini ceza hukuku ilkelerine göre değerlendirir.

İdari yargıda ise kamu görevinden çıkarma işleminin hukuka uygunluğu ve ilgili mevzuatta öngörülen iltisak, irtibat veya disiplin şartları incelenir.

Bu iki değerlendirme farklı hukuki ölçütlere dayanabilir.

Örneğin bir kişi hakkında silahlı terör örgütüne üyelik suçundan beraat kararı verilmiş olması, idarenin dayandığı bütün olguların gerçeğe aykırı olduğunu zorunlu olarak göstermez.

Ancak beraat kararının gerekçesi önemlidir.

Ceza mahkemesinin kişinin isnat edilen fiili gerçekleştirmediğini ortaya koyan somut maddi tespitleri bulunuyorsa, bu tespitler idari işlemin hukuka uygunluğunun değerlendirilmesinde etkili olabilir.

Beraat kararı otomatik göreve iade sağlamaz; ancak somut gerekçesine göre ihraç işleminin yeniden değerlendirilmesi bakımından önemli bir hukuki dayanak oluşturabilir.

6. FETÖ Soruşturmasında KYOK Kararı Alan Memur Göreve Dönebilir mi?

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, ceza soruşturması sonucunda kamu davası açılmasını gerektiren koşulların bulunmadığının değerlendirilmesi üzerine verilir.

Ancak KYOK kararı ile idari işlemin hukuka uygunluğu aynı hukuki mesele değildir.

Bu nedenle hakkında KYOK kararı verilen kişinin kamu görevinden çıkarma işlemi kendiliğinden hükümsüz hâle gelmez.

Bununla birlikte KYOK kararının gerekçesi, idarenin dayandığı delillerin niteliği ve kamu görevinden çıkarma işleminin hangi hukuki sebeple tesis edildiği birlikte incelenmelidir.

Özellikle soruşturma sonucunda ilgili kişiye ait olduğu ileri sürülen dijital verilerin yanlış eşleştirildiğinin veya isnat edilen maddi olayın gerçekleşmediğinin ortaya konulması, idari uyuşmazlık bakımından önem taşıyabilir.

7. FETÖ Nedeniyle İhraç Edilen Kişi KPSS’ye Girip Başka Kuruma Atanabilir mi?

KPSS’ye girmek ve yeterli puanı almak, tek başına kamu görevine atanma hakkı sağlamaz.

Kamu görevine atanacak kişilerin 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinde ve ilgili özel mevzuatta düzenlenen şartları taşımaları gerekir.

Bunun yanında önceki kamu görevinden çıkarma işleminin doğurduğu yasaklar da önemlidir.

KHK veya 375 sayılı KHK’nın geçici 35. maddesi kapsamında kamu hizmetinde yeniden istihdam yasağı bulunan kişinin yalnızca KPSS puanı alması bu yasağı ortadan kaldırmaz.

Dolayısıyla yeniden atanma başvurusu yapılmadan önce mevcut ihraç kararının hukuki sonuçları belirlenmelidir.

8. FETÖ Nedeniyle İhraç Edilen Polis Başka Bir Kamu Kurumunda Çalışabilir mi?

Emniyet personeli bakımından ihraç işleminin hangi kanuna dayandığı özellikle önemlidir.

Bir polis memuru;

• Olağanüstü hâl KHK’sıyla,
• 375 sayılı KHK’nın geçici 35. maddesi kapsamında,
• 7068 sayılı Kanun kapsamında verilen disiplin cezasıyla,

kamu görevinden çıkarılmış olabilir.

Bu işlemlerin dayanakları ve hukuki sonuçları aynı değildir.

Özellikle 7068 sayılı Kanun kapsamında verilen meslekten çıkarma cezası ile devlet memurluğundan çıkarma cezasının birbirinden ayrılması gerekir.

Meslekten çıkarma yaptırımının başka bir kamu kurumuna atanma bakımından etkisi değerlendirilirken ilgili özel mevzuat, 657 sayılı Kanun’un 48. maddesi ve varsa güvenlik soruşturması hükümleri dikkate alınmalıdır.

Ancak devlet memurluğundan çıkarma cezası veya genel kamu hizmetinde istihdam yasağı bulunan bir işlem söz konusuysa, hukuki engel daha kapsamlıdır.

9. İhraç Edilen Memurun Güvenlik Soruşturması Olumsuz Sonuçlanırsa Ne Yapılabilir?

Kamu görevinden çıkarma işlemi kaldırılmış veya kişinin yeniden atanma başvurusu yapabilmesinin önündeki hukuki engel ortadan kalkmış olsa bile, atanılacak görev bakımından güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması gündeme gelebilir.

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamında yürütülen işlemlerde elde edilen bilgilerin ilgili mevzuata uygun biçimde değerlendirilmesi gerekir.

Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması hâlinde, kişinin atanmasına engel olduğu belirtilen bilgilerin niteliği ve işlemin gerekçesi önem taşır.

Özellikle geçmişte yürütülmüş FETÖ soruşturmasının sonucu, beraat veya KYOK kararları, dijital verilerin doğruluğu ve ilgili kişinin açıklamaları değerlendirilmelidir.

Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasına dayanan atamama işlemi, kanuni şartların bulunması hâlinde idari yargı denetimine konu edilebilir.

10. OHAL Komisyonu Başvurusu Reddedilen Kişi Tekrar Memur Olabilir mi?

OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonunun ret kararı, kamu görevinden çıkarma işlemine karşı başvurunun reddedildiğini ifade eder.

Ancak bu ret kararına karşı açılan idari davanın sonucu önem taşımaktadır.

OHAL Komisyonu ret kararının iptali istemiyle açılan davalarda idare mahkemesi, bölge idare mahkemesi ve uygulanabildiği ölçüde temyiz incelemesi sonucunda verilen kararlar değerlendirilmelidir.

Yargılama süreci devam eden kişi ile ret kararı hakkında verilen mahkeme hükmü kesinleşmiş kişi aynı durumda değildir.

Kesinleşmiş ret kararları bakımından ise olağan kanun yollarının yeniden kullanılabilmesi kural olarak mümkün değildir.

Bununla birlikte koşulları varsa yargılamanın yenilenmesi, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru veya diğer hukuki yollar ayrıca değerlendirilebilir.

Önemli olan, başvuru yollarının süre ve kabul edilebilirlik şartlarının somut dosyada incelenmesidir.

11. FETÖ İhraç Davası Kesinleşmişse Yeniden Yargılama İstenebilir mi?

Kesinleşmiş idari yargı kararları hakkında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 53. maddesinde belirtilen nedenlerin bulunması hâlinde yargılamanın yenilenmesi istenebilir.

Ancak bu yol, kesinleşmiş bütün ihraç davalarının yeniden incelenmesini sağlayan genel bir itiraz mekanizması değildir.

Yargılamanın yenilenmesi nedenleri kanunda sınırlı biçimde düzenlenmiştir.

Örneğin önceki yargılama sırasında elde edilemeyen ve hükme etkili olabilecek bir belgenin sonradan ele geçirilmesi, kanundaki koşulların bulunması hâlinde değerlendirmeye alınabilir.

Bununla birlikte başka bir kişinin davasında verilen yeni Danıştay kararının bulunması, tek başına yargılamanın yenilenmesi nedeni oluşturmaz.

Bu nedenle kesinleşmiş ihraç dosyalarında öncelikle yeni olduğu ileri sürülen bilgi veya belgenin İYUK 53 kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği araştırılmalıdır.

12. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru ile Göreve İade Mümkün müdür?

FETÖ nedeniyle kamu görevinden çıkarma işlemlerine ilişkin idari yargı süreçlerinde, temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılması mümkündür.

Ancak bireysel başvuru için başvuru yollarının tüketilmesi ve kanuni süre koşullarına uyulması gerekir.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru sonucunda hak ihlali tespit ederse, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına karar verebilir.

Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı vermesi, her durumda kişinin doğrudan kamu görevine atanması anlamına gelmez.

İhlalin niteliğine ve verilen kararın kapsamına göre ilgili mahkeme veya idarenin yapması gereken işlemler belirlenir.

13. İhraç İşlemi İptal Edilen Memur Eski Görevine Döner mi?

Kamu görevinden çıkarma işleminin idare mahkemesi tarafından iptal edilmesi hâlinde, idarenin yargı kararını uygulaması gerekir.

Anayasa’nın 138. maddesi ve İYUK’un 28. maddesi uyarınca idare, mahkeme kararlarının gereklerini yerine getirmekle yükümlüdür.

İptal kararıyla birlikte, hukuka aykırı işlemin doğurduğu sonuçların giderilmesi gündeme gelir.

Ancak göreve dönüşün nasıl gerçekleştirileceği, kişinin statüsüne, görev yaptığı kurumun teşkilat yapısına ve mahkeme kararının kapsamına göre değerlendirilmelidir.

İhraç işleminin iptali, kişinin istediği herhangi bir kamu kurumunda görev yapmayı seçebileceği anlamına gelmez.

Ayrıca parasal ve özlük haklarının iadesi bakımından da kararın kapsamı ve ilgili mevzuat dikkate alınmalıdır.

14. Göreve İade Edilen Memur Geçmiş Maaşlarını Alabilir mi?

Kamu görevinden çıkarma işlemi iptal edilen kişinin görevinden ayrı kaldığı döneme ilişkin parasal ve özlük hakları gündeme gelebilir.

Ancak bu hakların kapsamı, kamu görevinden çıkarma işleminin hukuki dayanağına ve uygulanacak özel mevzuata göre değişebilir.

Bazı göreve iade düzenlemelerinde geçmiş döneme ilişkin mali ve sosyal hakların ödenmesi açıkça öngörülmüştür.

Diğer durumlarda ise iptal kararının uygulanması, parasal hak talepleri ve gerektiğinde tam yargı davası değerlendirilmelidir.

Faiz, sosyal güvenlik primleri, derece ve kademe ilerlemesi ile emeklilik hakları ayrıca incelenmesi gereken konulardır.

Bu nedenle göreve iade kararının yalnızca fiilen göreve başlama yönünden değil, bütün mali ve özlük sonuçları bakımından değerlendirilmesi gerekir.

15. FETÖ Nedeniyle İhraç Edilen Memurun Yeniden Atanma Başvurusu Reddedilirse Ne Olur?

Kişinin yeniden kamu görevine atanmak için yaptığı başvurunun reddedilmesi hâlinde, ret işleminin hukuki dayanağı belirlenmelidir.

Eğer yürürlükte bulunan bir KHK ihracı veya kamu hizmetinde istihdam yasağı mevcutsa, idarenin bu yasağa dayanarak atama talebini reddetmesi ile hukuki engelin kaldırılmış olmasına rağmen yeni bir gerekçeyle atamama işlemi tesis etmesi farklı durumlardır.

İkinci durumda atamama işleminin sebep, konu ve maksat unsurları bakımından incelenmesi önem taşır.

Atama talebinin reddine karşı açılacak davada, yalnızca kişinin geçmişte beraat etmiş olması değil, mevcut atama koşullarını taşıyıp taşımadığı ve idarenin ret gerekçesinin hukuka uygunluğu da değerlendirilmelidir.

Ayrıca geçmişte kesinleşmiş ihraç işlemini, yeni bir atama başvurusu üzerinden dolaylı biçimde yeniden dava konusu yapmanın her durumda mümkün olmadığı unutulmamalıdır.

16. FETÖ Nedeniyle İhraç Edilen Kişiler İçin Hangi Hukuki Belgeler İncelenmelidir?

Yeniden kamu görevine girme imkânının değerlendirilmesi için öncelikle aşağıdaki belgeler incelenmelidir:

1. Kamu görevinden çıkarma kararının tam metni ve hukuki dayanağı.
2. İhraç işleminin tebliğ veya öğrenilme tarihi.
3. OHAL Komisyonuna başvuru yapılmışsa başvuru ve karar belgeleri.
4. İdare mahkemesi, bölge idare mahkemesi ve Danıştay kararları.
5. Varsa Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru belgeleri.
6. Ceza soruşturmasındaki KYOK veya beraat kararları.
7. Disiplin soruşturması raporları ve savunma belgeleri.
8. Garson SD kartı, ByLock, ankesörlü arama veya diğer dijital delillere ilişkin raporlar.
9. Yeniden atanma başvurusu yapılmışsa başvuru ve ret işlemi.
10. Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırmasına ilişkin erişilebilir belgeler.

Bu belgeler birlikte değerlendirilmeden kişinin yeniden kamu görevine atanmasının mümkün olup olmadığı konusunda kesin bir hukuki sonuca varılması doğru değildir.

17. Sonuç: FETÖ Nedeniyle İhraç Edilen Memur Tekrar Devlet Memuru Olabilir mi?

FETÖ/PDY gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin yeniden devlet memuru olup olamayacağı, ihraç işleminin hukuki niteliğine bağlıdır.

Olağanüstü hâl KHK’ları ve 375 sayılı KHK’nın geçici 35. maddesi kapsamında kamu görevinden çıkarılan kişiler bakımından kamu hizmetinde yeniden istihdam yasağı bulunmaktadır.

657 sayılı Kanun kapsamında devlet memurluğundan çıkarma cezası verilen kişiler bakımından da yeniden devlet memurluğuna atanma yasağı söz konusudur.

Bu işlemlerin hukuken geçerliliğini koruduğu durumlarda, yalnızca KPSS’ye girilmesi, başka bir kuruma başvurulması veya ceza davasında beraat edilmesi, memuriyete dönüşü kendiliğinden sağlamaz.

Buna karşılık kamu görevinden çıkarma işleminin iptal edilmesi veya hukuki sonuçlarının yetkili makamlarca ortadan kaldırılması hâlinde, göreve iade ve yeniden atanma imkânları değerlendirilebilir.

Bu nedenle FETÖ nedeniyle ihraç edilen bir kişinin yeniden kamu görevine girme ihtimali araştırılırken öncelikle ihraç kararının hukuki dayanağı, mevcut yargı kararları ve kamu hizmetinde istihdam yasağının devam edip etmediği incelenmelidir.

Avukat Orçun Akbulut

FETÖ/PDY kapsamında kamu görevinden çıkarma işlemleri, OHAL Komisyonu kararları, idari yargı davaları, göreve iade, güvenlik soruşturması ve yeniden atanma uyuşmazlıklarına ilişkin hukuki değerlendirme ve dosya incelemesi.