FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında kamu görevinden çıkarılan birçok kişi hakkında Cumhuriyet başsavcılıklarınca kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesine rağmen kamu görevine dönüş sağlanamamıştır. Hakkında ceza davası açılmasını gerektirecek yeterli şüphe bulunmadığına karar verilen kişinin, kamu görevinden çıkarma işleminin devam etmesi önemli hukuki sorunlar doğurmaktadır.
FETÖ soruşturmasında takipsizlik aldım ama memuriyete dönemedim. Ne yapabilirim?
Bu sorunun cevabı, savcılığın verdiği takipsizlik kararının gerekçesine, ihraç işleminin hangi bilgi ve belgelere dayandığına, idari yargılamanın devam edip etmediğine ve varsa kesinleşmiş mahkeme kararlarının içeriğine göre değişmektedir.
Öncelikle belirtmek gerekir ki takipsizlik kararı, kamu görevinden çıkarma işlemini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte idarenin dayandığı iddiaların ceza soruşturmasında doğrulanamamış olması, özellikle ihraç işleminin hukuka uygunluğunun denetlenmesinde önem taşıyabilir.
Asıl mesele, savcılığın takipsizlik kararı vermiş olması değil, bu kararda hangi maddi olguların tespit edildiği ve idari işlemin dayanaklarının ne ölçüde geçerliliğini koruduğudur.
1. FETÖ Soruşturmasında Takipsizlik Kararı Ne Anlama Gelir?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesine göre Cumhuriyet savcısı, soruşturma sonunda kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâlinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir.
Uygulamada bu karar takipsizlik veya KYOK olarak adlandırılmaktadır.
Takipsizlik kararı, kişinin mutlaka bütün iddialardan kesin olarak aklandığı anlamına gelmez. Kararın hangi gerekçeyle verildiğinin belirlenmesi gerekir.
Örneğin delil yetersizliği nedeniyle verilen takipsizlik kararı ile soruşturma konusu eylemin gerçekleşmediğinin tespit edilmesine dayanan karar aynı maddi içeriğe sahip değildir.
Ayrıca takipsizlik kararı ile ceza mahkemesinin verdiği beraat kararı birbirinden farklıdır. Beraat kararı açılmış bir ceza davasında mahkeme tarafından verilirken takipsizlik kararı soruşturma aşamasında savcılık tarafından verilmektedir.
Bu ayrım, kamu görevinden çıkarma işlemlerinde de önemlidir.
2. Takipsizlik Aldığım Hâlde Neden Memuriyete Dönemiyorum?
KHK ile kamu görevinden çıkarma işlemlerinde, ceza hukukundaki örgüt üyeliği suçu ile idare hukukunda kullanılan iltisak ve irtibat kavramları farklı hukuki değerlendirmelere konu olabilmektedir.
Ceza soruşturmasında kişinin silahlı terör örgütüne üye olduğuna ilişkin yeterli şüphe bulunmadığı sonucuna ulaşılması, idari makamların iltisak veya irtibat yönünden değerlendirme yapmasını her durumda engellemez.
Ancak bu durum idarenin herhangi bir somut delil göstermeden kişiyi kamu görevinden çıkarabileceği anlamına gelmez.
İhraç işleminin hukuka uygunluğu değerlendirilirken kişiye isnat edilen olguların somutluğu, güvenilirliği, ciddiyeti ve kişiyle bağlantısı araştırılmalıdır.
Yalnızca kişi hakkında geçmişte bir ceza soruşturması yürütülmüş olması, tek başına örgütle iltisak veya irtibat bulunduğunu ortaya koymaz.
Bu nedenle savcılığın takipsizlik kararı verdiği dosyalarda, idarenin hangi bağımsız delillere dayanarak kamu görevinden çıkarma işlemini sürdürdüğü önem taşımaktadır.
3. Takipsizlik Kararı İdare Mahkemesini Bağlar mı?
Takipsizlik kararı, idare mahkemesini her durumda bağlayan ve ihraç işleminin iptalini zorunlu kılan bir karar değildir.
İdare mahkemesi, kamu görevinden çıkarma işleminin hukuka uygunluğunu ceza soruşturmasından farklı hukuki ölçütlerle inceleyebilir.
Ancak bu farklılık, takipsizlik kararının ve soruşturma dosyasındaki maddi tespitlerin görmezden gelinebileceği anlamına gelmez.
Örneğin kamu görevinden çıkarma işlemi belirli bir ByLock kaydına dayanıyor ve savcılık soruşturmasında bu kaydın ilgili kişiye ait olmadığı teknik olarak tespit ediliyorsa, idari yargılamada bu hususun değerlendirilmesi gerekir.
Buna karşılık savcılığın yalnızca örgüt üyeliği suçu bakımından yeterli şüphe oluşmadığına karar vermesi, idarenin dayandığı bütün diğer olguları kendiliğinden geçersiz hâle getirmez.
Dolayısıyla takipsizlik kararının hukuki etkisi, kararın sonuç bölümünden çok gerekçesinde ortaya konulan maddi tespitlerle bağlantılıdır.
4. Savcılık Delil Bulamadıysa İdare Hangi Delille İhraç İşlemini Sürdürebilir?
Uygulamada karşılaşılan temel sorunlardan biri, savcılık tarafından yeterli şüphe bulunmadığı belirtilmesine rağmen idarenin aynı kişiyi örgütle iltisaklı veya irtibatlı kabul etmesidir.
Bu durumda idari işlemin dayanaklarının tek tek incelenmesi gerekir.
İdare, ceza soruşturmasındaki delillerin yanı sıra başka bilgi ve belgelere de dayanmış olabilir.
Ancak bu belgelerin gerçekten kişiye ilişkin olup olmadığı, hangi olayları gösterdiği ve kamu görevinden çıkarma sonucunu haklı kılacak nitelikte bulunup bulunmadığı yargısal denetime tabidir.
Özellikle soyut değerlendirmeler, doğrulanmamış ihbarlar ve kişisel kanaatlerden oluşan beyanlar bakımından delillerin güvenilirliği tartışılmalıdır.
İdare mahkemesinin yalnızca idarenin kanaatini tekrar etmesi değil, dava konusu işlemin dayandığı maddi olguları hukuken değerlendirmesi gerekir.
5. ByLock Kullanmadığım Tespit Edildi, Buna Rağmen İhraç Edildim
FETÖ/PDY soruşturmalarında ByLock kullanımı iddiası, bazı kamu görevinden çıkarma işlemlerinin önemli dayanaklarından biri olmuştur.
Ancak ByLock kullanımına ilişkin her kayıt aynı hukuki değere sahip değildir.
Kullanıcı eşleştirmesinin doğruluğu, bağlantı kayıtlarının niteliği, teknik raporlar ve kişiye aidiyet değerlendirmesi önem taşımaktadır.
Savcılık soruşturmasında kişinin ByLock kullanıcısı olmadığına veya mevcut kayıtların ilgili kişiye ait olduğunun doğrulanamadığına ilişkin teknik tespit yapılmışsa, bu durum idari işlemin dayanakları bakımından önem taşıyabilir.
Bununla birlikte ByLock iddiasının doğrulanamaması, idarenin dayandığı diğer delillerin de geçersiz olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle takipsizlik kararındaki teknik tespitler ile idare mahkemesinin karar gerekçesi birlikte incelenmelidir.
6. Garson SD Kart Verileri Nedeniyle İhraç Edildim, Savcılık Takipsizlik Verdi
Özellikle emniyet personelinin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin dosyalarda Garson kod adlı gizli tanıktan elde edilen dijital veriler ve çeşitli kodlamalar gündeme gelmektedir.
Bu kayıtların kişiye aidiyeti, doğruluğu ve diğer delillerle desteklenip desteklenmediği önemlidir.
Savcılık tarafından takipsizlik kararı verilmiş olması, Garson SD kart verilerinin idari yargıda hiçbir şekilde değerlendirilemeyeceği anlamına gelmez.
Ancak dijital kayıtlarda kişinin adının veya belirli bir kodlamanın bulunması, tek başına bütün hukuki tartışmaları sona erdirmez.
Kayıtların hangi somut davranışlara işaret ettiği ve ilgili kişinin örgütle iltisak veya irtibatını ortaya koyacak yeterlilikte olup olmadığı araştırılmalıdır.
Özellikle takipsizlik kararında dijital verilerin güvenilirliğini etkileyen maddi tespitler bulunuyorsa, bunların idari yargılamada karşılanması önemlidir.
7. Takipsizlik Kararına Rağmen Soyut Tanık Beyanlarıyla İhraç Edilebilir miyim?
Kamu görevinden çıkarma işlemlerinde tanık beyanları delil olarak kullanılabilmektedir.
Ancak tanığın doğrudan görgüsüne dayanan anlatımları ile kişisel kanaat ve duyumlardan oluşan ifadeleri arasında önemli fark bulunmaktadır.
Örneğin tanığın yalnızca bir kişiyi örgüt mensubu olarak düşündüğünü söylemesi ile belirli tarihlerde gerçekleşen somut faaliyetleri doğrudan gözlemlediğini açıklaması aynı nitelikte değildir.
Tanık beyanının içeriği, tutarlılığı, somutluğu ve diğer delillerle ilişkisi değerlendirilmelidir.
Savcılık tarafından takipsizlik kararı verilmiş olması, tanık beyanlarının idari yargıda kullanılmasını kendiliğinden engellemez.
Bununla birlikte kamu görevinden çıkarma işlemi yalnızca soyut ve doğrulanmamış anlatımlara dayanıyorsa, bu delillerin işlemi haklı kılmaya yeterli olup olmadığı tartışılmalıdır.
8. Anayasa Mahkemesi Takipsizlik ve İhraç Konusunda Nasıl Bir Yaklaşım Benimsiyor?
Anayasa Mahkemesi, kamu görevinden çıkarma işlemlerine ilişkin bireysel başvurularda ceza soruşturmasının sonucu ile idari işlemin dayanaklarını birbirinden ayırmaktadır.
Mahkemenin değerlendirmesinde kamu görevinden çıkarma işleminin dayandığı olguların somutluğu ve idari yargı kararlarının ilgili ve yeterli gerekçeler içerip içermediği önem taşımaktadır.
Ceza soruşturmasında takipsizlik kararı verilmiş olması, tek başına kamu görevinden çıkarma işleminin hukuka aykırı olduğunu göstermez.
Ancak takipsizlik kararındaki maddi tespitlerin idari işlemin temel dayanaklarıyla doğrudan ilişkili olması hâlinde bu hususların değerlendirilmesi gerekir.
Anayasa Mahkemesinin farklı kamu görevinden çıkarma dosyalarında farklı sonuçlara ulaşması da her uyuşmazlığın kendi delilleri üzerinden incelenmesi gerektiğini göstermektedir.
Bu nedenle bireysel başvuruda yalnızca takipsizlik kararına dayanılması yerine, hangi temel hakkın