Türkiye’de hakkında sınır dışı etme kararı verilen bir yabancının geri gönderme merkezine alınması, mutlaka sınır dışı edileceği anlamına gelmez. İdari gözetim kararının hukuka aykırı olması hâlinde yabancının serbest bırakılması mümkündür. Ancak bunun için doğru hukuki yola, doğru zamanda başvurulması gerekir.

Özellikle Aydın, İzmir, Muğla ve çevresinde geri gönderme merkezine alınan yabancıların aileleri tarafından en sık sorulan soru şudur: “Yakınım geri gönderme merkezinde tutuluyor. Onu nasıl çıkarabiliriz?”

Bu sorunun cevabı, yabancı hakkında verilen kararın niteliğine, idari gözetimin gerekçesine, sınır dışı işleminin hukuki durumuna ve kişinin Türkiye’deki ailevi ve sosyal bağlarına göre değişmektedir.

Geri Gönderme Merkezi Nedir? Yabancılar Neden Burada Tutulur?

Geri gönderme merkezleri, haklarında sınır dışı etme işlemleri yürütülen ve idari gözetim altına alınmalarına karar verilen yabancıların tutulduğu merkezlerdir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında düzenlenen idari gözetim, bir ceza mahkûmiyeti değildir. İdari nitelikte, kişi özgürlüğünü sınırlayan bir tedbirdir.

Yabancının geri gönderme merkezinde tutulabilmesi için yalnızca yabancı uyruklu olması veya hakkında deport kararı verilmesi yeterli değildir. İdari gözetim bakımından kanunda öngörülen şartların bulunması gerekir.

Örneğin;

• Kaçma veya kaybolma riski bulunduğu değerlendirilenler,
• Türkiye’ye giriş veya Türkiye’den çıkış kurallarını ihlal edenler,
• Sahte veya asılsız belge kullananlar,
• Kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede ayrılmayanlar,
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturduğu değerlendirilenler,

hakkında kanuni koşullar çerçevesinde idari gözetim kararı verilebilir.

Ancak idarenin bu gerekçelerden birini ileri sürmesi, kararın kendiliğinden hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Somut olayın özellikleri değerlendirilmelidir.

Geri Gönderme Merkezinden Çıkmak İçin Ne Yapılmalı?

Geri gönderme merkezinde tutulan bir yabancının serbest bırakılabilmesi için öncelikle dosyasındaki kararların incelenmesi gerekir.

Burada birbirinden farklı iki işlem söz konusu olabilir:

1. Sınır dışı etme (deport) kararı: Yabancının Türkiye’den çıkarılmasına ilişkin idari işlemdir.

2. İdari gözetim kararı: Yabancının belirli şartlarla geri gönderme merkezinde tutulmasına ilişkin işlemdir.

Bu iki karara karşı başvurulacak hukuki yollar farklıdır.

İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulurken, sınır dışı etme kararının iptali için idare mahkemesinde dava açılması gerekir.

Yalnızca deport kararına dava açılması, idari gözetimin kendiliğinden sona ermesini sağlamaz. Aynı şekilde idari gözetim kararının kaldırılması da deport kararını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle hukuki başvuruların birbirinden bağımsız fakat koordineli şekilde yürütülmesi önemlidir.

İdari Gözetim Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

6458 sayılı Kanun’un 57. maddesi uyarınca idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Başvuru, idari gözetim altında tutulan yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı tarafından yapılabilir.

Başvuruda özellikle şu hususlar değerlendirilmelidir:

• İdari gözetim kararının somut ve yeterli gerekçeye dayanıp dayanmadığı,
• Yabancının kaçma veya kaybolma riskinin bulunup bulunmadığı,
• Türkiye’de sabit ikametgâhının olup olmadığı,
• Türk vatandaşı eşi veya çocuklarının bulunup bulunmadığı,
• İdari gözetim yerine daha hafif tedbirlerin uygulanmasının mümkün olup olmadığı,
• İdari gözetimin devamının gerekli ve ölçülü olup olmadığı.

Sulh ceza hâkimliğinden idari gözetim kararının hukuka aykırılığının tespiti ve yabancının serbest bırakılması talep edilebilir.

Önemli: Sulh ceza hâkimliğine başvuru, idari gözetimi kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle başvurunun yapılmış olması, yabancının aynı gün serbest bırakılacağı anlamına gelmez.

Sulh Ceza Hâkimliği İdari Gözetim İtirazını Kaç Günde Karara Bağlar?

6458 sayılı Kanun’un 57/6. maddesine göre sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır.

Bu süre, geri gönderme merkezinde tutulan kişinin özgürlüğüne yönelik müdahalenin yargısal denetiminin gecikmemesi açısından önemlidir.

Ancak beş günlük karar süresi ile kişinin fiilen geri gönderme merkezinden ayrılması aynı işlem değildir.

Hâkimliğin idari gözetimin kaldırılmasına karar vermesi hâlinde kararın ilgili idare tarafından uygulanması gerekir.

İdari Gözetim İtirazı Reddedilirse Yeniden Başvuru Yapılabilir mi?

Evet. Ancak yeniden başvurunun hukuki koşulları bulunmaktadır.

Sulh ceza hâkiminin idari gözetim hakkındaki kararı kesindir. Bununla birlikte idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Örneğin yabancının sabit ikamet adresinin belgelendirilmesi, ailevi durumunda önemli değişiklik meydana gelmesi veya idari gözetimi gerekli kılan koşulların ortadan kalkması yeniden değerlendirme yapılmasını gerektirebilir.

Burada önemli olan, önceki başvurunun yalnızca tekrarlanması değil, idari gözetimin devamını hukuka aykırı kılan hususların somut biçimde ortaya konulmasıdır.

Geri Gönderme Merkezinde En Fazla Kaç Ay Tutulabilir?

6458 sayılı Kanun’un 57. maddesi kapsamında sınır dışı etme amacıyla uygulanan idari gözetim süresi kural olarak altı ayı geçemez.

Ancak sınır dışı işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde bu süre en fazla altı ay daha uzatılabilir.

Dolayısıyla kanunda öngörülen koşullar altında toplam süre on iki aya ulaşabilir.

Bununla birlikte bu süreler, idarenin yabancıyı mutlaka altı veya on iki ay boyunca geri gönderme merkezinde tutabileceği anlamına gelmez.

İdari gözetimin devamındaki zorunluluk, valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilmelidir. Gerekli görülmesi hâlinde otuz günlük süre beklenmeden de değerlendirme yapılabilir.

İdari gözetim şartları ortadan kalkmışsa kişinin azami sürenin dolması beklenmeden serbest bırakılması gerekir.

Türk Vatandaşıyla Evli Yabancı Geri Gönderme Merkezinden Çıkarılabilir mi?

Türk vatandaşıyla evlilik, idari gözetim değerlendirmesinde dikkate alınabilecek önemli bir husustur. Ancak tek başına idari gözetim kararını kendiliğinden geçersiz hâle getirmez.

Özellikle;

• Evliliğin gerçek ve devam ediyor olması,
• Eşlerin birlikte yaşaması,
• Türkiye’de yerleşik aile düzeninin bulunması,
• Ortak çocukların varlığı,
• Yabancının sabit ikamet adresinin bulunması,

idari gözetimin gerekliliği ve ölçülülüğü yönünden önem taşıyabilir.

Anayasa’nın 20. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesi kapsamında aile hayatına saygı hakkı da somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Ancak aile birliğinin varlığı, sınır dışı etme veya idari gözetim bakımından mutlak bir dokunulmazlık sağlamaz.

Türkiye’de Çocuğu Olan Yabancı Geri Gönderme Merkezinde Tutulabilir mi?

Türkiye’de çocuğu bulunan yabancıların idari gözetim kararlarında çocuğun üstün yararı ve aile hayatına etkiler önem taşır.

Özellikle küçük yaştaki çocuğun bakımının yabancı tarafından üstlenilmesi, çocuğun Türk vatandaşı olması veya aile bütünlüğünün ciddi biçimde etkilenmesi, hukuki değerlendirmede dikkate alınması gereken hususlardır.

Bu tür dosyalarda çocuğun doğum belgesi, nüfus kayıtları, aile bağını gösteren belgeler ve bakım sorumluluğuna ilişkin delillerin sunulması önemlidir.

İdari Gözetim Yerine Alternatif Yükümlülükler Uygulanabilir mi?

Evet. 6458 sayılı Kanun’un 57/A maddesinde idari gözetime alternatif yükümlülükler düzenlenmiştir.

Bunlar arasında belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük, teminat ve elektronik izleme gibi uygulamalar bulunmaktadır.

Somut olayda bu tedbirlerden birinin yeterli olması hâlinde kişinin geri gönderme merkezinde tutulmasının gerekli olup olmadığı tartışılmalıdır.

Özellikle sabit adresi, düzenli aile yaşamı ve ulaşılabilir iletişim bilgileri bulunan yabancılar yönünden alternatif yükümlülüklerin değerlendirilmesi önem taşır.

Ancak hangi tedbirin uygulanacağı, kanuni şartlara ve idarenin somut olay hakkında yapacağı değerlendirmeye bağlıdır.

Deport Kararına Dava Açılırsa Yabancı Geri Gönderme Merkezinden Çıkar mı?

Hayır. Deport kararına dava açılması, idari gözetimin otomatik olarak kaldırılmasını sağlamaz.

6458 sayılı Kanun’un 53. maddesi kapsamında sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesinde dava açılabilir.

Kanundaki genel düzenlemeye göre dava açma süresi, sınır dışı etme kararının tebliğinden itibaren yedi gündür.

Sınır dışı etme kararına karşı süresinde dava açılması, kanundaki istisnai durumlar ve ilgili mevzuat dikkate alınarak sınır dışı işleminin uygulanmasını etkiler. Bununla birlikte kişi hakkındaki idari gözetim kararı ayrıca incelenmelidir.

Bu nedenle geri gönderme merkezinde tutulan yabancı hakkında hem sınır dışı etme hem de idari gözetim kararı bulunuyorsa iki ayrı hukuki başvuru ihtiyacı doğabilir.

Geri Gönderme Merkezindeki Yabancının Avukatla Görüşme Hakkı Var mı?

Geri gönderme merkezinde tutulan yabancıların avukata erişim ve hukuki yardım alma hakları bulunmaktadır.

Yabancı, kendisi hakkında verilen kararların hukuki denetimini talep edebilir ve avukatı aracılığıyla ilgili yargı mercilerine başvurabilir.

Avukatın dosyayı incelemesi sırasında özellikle idari gözetim kararının gerekçesi, tebliğ işlemleri, sınır dışı kararı, aylık değerlendirmeler ve kişinin özel durumuna ilişkin belgeler önem taşır.

Geri Gönderme Merkezinden Çıkmak İçin Hangi Belgeler Gerekir?

Başvurunun niteliğine göre değişmekle birlikte şu belgeler yararlı olabilir:

• Pasaport ve kimlik belgeleri,
• İdari gözetim ve sınır dışı etme kararları,
• Kararların tebliğine ilişkin belgeler,
• İkamet adresini gösteren belgeler,
• Evlilik ve çocuklara ilişkin nüfus kayıtları,
• Sağlık raporları,
• Çalışma ve gelir durumunu gösteren belgeler,
• İdari gözetim koşullarını etkileyebilecek diğer deliller.

Belgelerin varlığı tek başına serbest bırakılmayı garanti etmez. Ancak somut olayın doğru değerlendirilmesine katkı sağlar.

Geri Gönderme Merkezinden Çıkan Yabancı Türkiye’de Kalabilir mi?

Geri gönderme merkezinden serbest bırakılmak ile Türkiye’de hukuka uygun şekilde kalma hakkına sahip olmak birbirinden farklıdır.

İdari gözetimin sona ermesi, varsa sınır dışı etme kararını veya Türkiye’ye giriş yasağını kendiliğinden kaldırmaz.

Serbest bırakılan yabancı hakkında idari gözetime alternatif yükümlülükler uygulanabilir. Ayrıca ikamet, uluslararası koruma veya sınır dışı işlemlerine ilişkin hukuki durumun ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

Bu nedenle serbest bırakılma sonrasında da yabancının hukuki statüsünün takip edilmesi önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Geri gönderme merkezinden bir günde çıkmak mümkün mü?

İdari gözetimin kaldırılması ve kararın uygulanması hâlinde kısa sürede serbest bırakılma mümkündür. Ancak her dosyada bir günlük sonuç alınacağı söylenemez.

Geri gönderme merkezinden çıkmak için avukat zorunlu mu?

Sulh ceza hâkimliğine başvuru için avukatla temsil zorunlu değildir. Bununla birlikte sınır dışı kararı ve idari gözetim işlemlerinin birlikte değerlendirilmesi hukuki açıdan önem taşır.

Deport kararı olmadan geri gönderme merkezinde tutulabilir mi?

İdari gözetimin hangi kanuni dayanakla uygulandığı incelenmelidir. Sınır dışı etme amacıyla idari gözetim ile uluslararası koruma süreçlerindeki idari gözetim farklı hukuki düzenlemelere tabidir.

İdari gözetim itirazı ücretli mi?

Başvurunun masraf ve hukuki yardım boyutu, somut başvurunun niteliğine ve kişinin adli yardım koşullarına göre değerlendirilmelidir. Maddi imkânı yetersiz olan kişiler için kanunda öngörülen adli yardım imkânları gündeme gelebilir.

Sulh ceza hâkimliği serbest bırakma kararını reddederse ne olur?

İdari gözetim devam edebilir. Ancak koşulların değişmesi veya ortadan kalkması hâlinde yeniden başvuru yapılması mümkündür.

Sonuç: Geri Gönderme Merkezinden Çıkmak İçin Hukuki Başvuru

Geri gönderme merkezine alınan yabancının serbest bırakılması, idari gözetim kararının hukuka uygunluğuna ve somut olayın koşullarına bağlıdır.

İdari gözetimin kanuni dayanağı bulunmuyorsa, devamı gerekli değilse veya daha hafif tedbirlerle aynı amaç sağlanabiliyorsa sulh ceza hâkimliğine başvurularak kararın kaldırılması talep edilebilir.

Bunun yanında sınır dışı etme kararı da bulunuyorsa idare mahkemesine başvuru süresinin kaçırılmaması önemlidir.

Aydın, Kuşadası, Didim, Söke, İzmir ve Muğla çevresinde geri gönderme merkezinde tutulan yabancılar hakkında hukuki değerlendirme ve başvuru süreçleri için Avukat Orçun Akbulut ile iletişime geçebilirsiniz.

İletişim: https://www.orcunakbulut.av.tr/