Geri gönderme yasağı, özellikle sınır dışı edilme ya da deport kararıyla karşı karşıya kalan yabancılar açısından, çoğu zaman yalnızca idari bir işlem değil; yaşam hakkı, özgürlük hakkı ve insan onurunun korunması açısından hayati önem taşıyan temel bir hukuki güvencedir. Öncelikle, Aydın ve çevresinde yaşayan birçok yabancı uyruklu kişi, haklarında tesis edilen sınır dışı kararına karşı hangi sürede, hangi mahkemede ve hangi hukuki gerekçelerle başvuru yapılacağını bilmediği için ciddi hak kayıpları yaşayabilmektedir. Bununla birlikte, dosyanın ilk günündeki hukuki refleks çoğu zaman tüm sürecin kaderini belirler. Dolayısıyla, deport veya tahdit kodu sürecinde ilk andan itibaren profesyonel hukuki destek alınması kritik öneme sahiptir.
Nitekim 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 4. maddesi açık biçimde; işkence, insanlık dışı muamele, ölüm tehdidi veya özgürlüğün ciddi risk altında olduğu ülkelere kişilerin geri gönderilemeyeceğini hüküm altına almaktadır.
Bazen kaçırılan yalnızca dava süresi değildir.
Bazen kaybedilen; aile birliği, sağlık hakkı veya yaşam hakkının kendisidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
GERİ GÖNDERME YASAĞININ HUKUKİ TANIMI
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Geri gönderme yasağı; bir yabancının, gönderileceği ülkede;
• İşkence görme riski
• Ölüm tehdidi
• Silahlı çatışma tehlikesi
• İnsanlık dışı muamele
• Siyasi veya etnik baskı
bulunması halinde, devletin kişiyi o ülkeye gönderememesini ifade eden uluslararası ve ulusal hukuk ilkesidir.
Bu ilke;
• Birleşmiş Milletler Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Cenevre Sözleşmesi
• Avrupa Konseyi Avrupa İnsan Hakları Sistemi
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
• 6458 sayılı Kanun
ile korunmaktadır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
GERİ GÖNDERME YASAĞININ DAYANAĞI
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Başlıca hukuki dayanaklar:
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası madde 17
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi madde 3
• 6458 sayılı Kanun madde 4
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları
Özellikle AİHM, kişinin gönderileceği ülkede “gerçek ve ciddi risk” bulunmasını yeterli görmektedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
SINIR DIŞI KARARI HER ZAMAN UYGULANABİLİR Mİ?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Hayır.
Uygulamada birçok kişi hakkında deport kararı tesis edilse bile, her karar doğrudan uygulanamaz.
Aşağıdaki durumlarda geri gönderme yasağı devreye girebilir:
• Ağır hastalık
• Hamilelik
• İşkence riski
• İç savaş
• Dini veya siyasi baskı
• Tedavi imkanının bulunmaması
• Çocukların üstün yararı
Yanlış hukuki başvuru yapılırsa kişi geri gönderme merkezinde tutulabilir.
Doğru strateji kurulduğunda ise yürütmenin durdurulması kararı alınabilir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
UYGULAMADA EN SIK YAPILAN HATALAR
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
- Tebligatı geç fark etmek
- 7 günlük dava süresini kaçırmak
- Tahdit kodunu incelememek
- Sadece idareye dilekçe vermek
- Dosyaya sağlık raporu eklememek
- Aile birliğini belgeleyememek
- Profesyonel savunma hazırlamamak
En büyük hata şudur:
“Nasıl olsa sonra çözeriz.”
Göç hukuku dosyalarında “sonra” bazen hiç gelmez.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
SAVUNMA STRATEJİLERİ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Profesyonel bir dosyada genellikle şu savunma eksenleri kurulur:
- Usul yönünden iptal
- Tebligat eksikliği
- Aile birliğinin korunması
- Sağlık hakkı
- Çocuk üstün yararı
- İşkence ve kötü muamele riski
- Uluslararası koruma hakkı
İdare mahkemesine yürütmenin durdurulması talepli başvuru çoğu dosyada kritik rol oynar.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
GERÇEK HAYATTAN SENARYO
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Aydın’da yaşayan Suriyeli bir müvekkil hakkında tahdit kodu nedeniyle deport işlemi başlatıldı.
İlk incelemede;
• Eşi Türkiye Cumhuriyeti vatandaşıydı
• Çocuğu kronik hastaydı
• Ülkesinde aktif çatışma vardı
Bu üç unsur birlikte sunuldu ve yürütmenin durdurulması kararı alındı.
Dosyanın sonucu, ilk 48 saatte yapılan stratejik başvuru sayesinde değişti.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
SIK SORULAN SORULAR
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Geri gönderme yasağı kimler için geçerlidir?
Hayat, özgürlük veya insan onuru riski altında olan yabancılar için.
Deport kararı kaç günde dava edilir?
Genellikle 7 gün içinde.
Tahdit kodu varsa dava açılabilir mi?
Evet.
Aile birliği tek başına yeterli midir?
Tek başına değil, ancak güçlü delildir.
Hastalık raporu etkili olur mu?
Evet, özellikle hayati tedavi süreçlerinde.
Mahkeme deportu durdurabilir mi?
Evet.
Geri gönderme merkezinden çıkış mümkün mü?
Dosyanın niteliğine göre mümkündür.
Avukat olmadan başvuru yapılabilir mi?
Yapılabilir; ancak teknik hata riski yüksektir.