Bir kişinin soruşturma veya kovuşturma aşamasında tutuklanması, henüz hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmadığı hâlde özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanması anlamına gelir.

Bu nedenle tutuklama, ceza muhakemesindeki en ağır koruma tedbirlerinden biridir.

Ancak bir kişi hakkında tutuklama kararı verilmiş olması, bu kararın kesin olduğu veya tahliye imkânının ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Tutuklama kararına itiraz edilebilir. Ayrıca soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında yeniden tahliye talebinde bulunulabilir.

Tutuklamaya itirazda yalnızca “suçsuzum” veya “kaçmayacağım” şeklindeki genel ifadeler çoğu zaman yeterli değildir.

Sağlıklı bir itirazda özellikle;

• kuvvetli suç şüphesinin bulunup bulunmadığı,
• tutuklama nedenlerinin somut olup olmadığı,
• delillerin toplanıp toplanmadığı,
• şüphelinin kaçma ihtimalinin gerçekten bulunup bulunmadığı,
• delillere müdahale imkânının kalıp kalmadığı,
• tutuklamanın ölçülü olup olmadığı,
• adli kontrol tedbirlerinin neden yetersiz kabul edildiği

ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Tutuklama Kararı Hangi Şartlarda Verilebilir?

Tutuklama şartlarının temel düzenlemesi Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesinde bulunmaktadır.

CMK m.100’e göre bir kişi hakkında tutuklama kararı verilebilmesi için öncelikle kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunması gerekir.

Bunun yanında bir tutuklama nedeninin de bulunması gerekir.

Kanunda özellikle;

şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağını düşündüren somut olguların bulunması,

delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ihtimali,

tanık, mağdur ya da başka kişiler üzerinde baskı kurulması girişimi

tutuklama nedeni olarak kabul edilebilecek durumlar arasında sayılmıştır.

Bununla birlikte tutuklama tedbiri ölçülü olmak zorundadır.

Beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile karşılaştırıldığında tutuklama ölçüsüz kalıyorsa tutuklama kararı verilmemelidir.

Kuvvetli Suç Şüphesi Ne Demektir?

Tutuklama bakımından yalnızca suç işlendiğine dair soyut bir iddia yeterli değildir.

Kanun, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller aramaktadır.

Bu nedenle tutuklama kararında, kişiyi isnat edilen suçla ilişkilendiren delillerin gösterilmesi gerekir.

Örneğin;

tanık beyanları, kamera kayıtları, HTS kayıtları, dijital materyaller, para transferleri, fiziki takip tutanakları veya başka maddi deliller dosyanın özelliğine göre değerlendirmeye alınabilir.

Ancak önemli olan yalnızca dosyada delil bulunması değildir.

Bu delillerin şüpheliyi suçla ne ölçüde ilişkilendirdiği ayrıca incelenmelidir.

Özellikle savunmada, dosyadaki delilin yalnızca varlığından değil, suç isnadı bakımından taşıdığı ispat gücünden hareket edilmesi gerekir.

Katalog Suç Varsa Tutuklama Zorunlu mudur?

Hayır.

CMK m.100’de bazı suçlar bakımından, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde tutuklama nedeninin bulunduğu kabul edilebilir.

Bunlar uygulamada katalog suçlar olarak anılmaktadır.

Ancak katalog suç isnadı bulunması, kişinin otomatik olarak tutuklanması gerektiği anlamına gelmez.

Tutuklama için yine de;

kuvvetli suç şüphesi, ölçülülük ve somut olayın koşulları

değerlendirilmelidir.

Ayrıca CMK m.101 gereğince tutuklama kararında adli kontrol tedbirlerinin neden yetersiz kalacağının da somut hukuki ve fiili gerekçelerle açıklanması gerekir.

Bu nedenle yalnızca suçun katalog suç olması üzerinden verilen kalıp gerekçeli bir tutuklama kararı, itiraz sırasında ayrıca incelenmelidir.

Tutuklama Kararında Hangi Gerekçeler Bulunmalıdır?

CMK m.101 tutuklama kararlarının gerekçesi konusunda açık hükümler içermektedir.

Tutuklama, tutukluluğun devamı veya tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;

kuvvetli suç şüphesini, tutuklama nedenlerini, tutuklamanın ölçülü olduğunu ve adli kontrol tedbirlerinin neden yetersiz kalacağını

gösteren delillerin somut olgularla gerekçelendirilmesi gerekir.

Bu düzenleme son derece önemlidir.

Örneğin yalnızca;

“suçun vasıf ve mahiyeti”,

“mevcut delil durumu”,

“kaçma şüphesi”,

“dosya kapsamı”

gibi soyut ifadelerin kullanılması hâlinde kararın somut gerekçe içerip içermediği ayrıca değerlendirilmelidir.

Tutuklamaya itiraz dilekçesinde yapılması gereken en önemli işlemlerden biri, hâkimliğin gerekçesini dosyadaki gerçek delillerle karşılaştırmaktır.

Tutuklama Kararına İtiraz Süresi Kaç Gündür?

Güncel CMK m.268’e göre, kanunda ayrıca başka bir süre öngörülmemişse hâkim veya mahkeme kararına karşı itiraz süresi, ilgilinin kararı öğrendiği tarihten itibaren iki haftadır.

Bu süre daha önce yedi gündü. Ancak 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklik 1 Haziran 2024 tarihinde yürürlüğe girmiş ve süre iki haftaya çıkarılmıştır.

Bu nedenle internette hâlen yer alan “tutuklamaya itiraz süresi 7 gündür” şeklindeki eski içeriklere dikkat edilmelidir.

İtiraz nasıl yapılır?

İtiraz;

kararı veren mercie sunulacak bir dilekçeyle veya tutanağa geçirilmek üzere zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılabilir.

Kararı veren hâkim veya mahkeme itirazı yerinde görürse kararını düzeltebilir.

Yerinde görmezse dosyayı en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir.

Tutuklama Kararına İtirazı Hangi Mahkeme İnceler?

Bu husus özellikle uygulamada karıştırılmaktadır.

Güncel CMK m.268 kapsamında sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin kararlarına karşı yapılan itirazların incelenmesi, kural olarak yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimine aittir.

Dolayısıyla eski mevzuat dönemine ait “bir sonraki sulh ceza hâkimliği inceler” bilgisi, tutuklama ve adli kontrol kararları bakımından güncel düzenlemeyi tam olarak yansıtmayabilir.

İtiraz merciinin belirlenmesinde kararın hangi merci tarafından ve hangi aşamada verildiği ayrıca dikkate alınmalıdır.

Tutuklamaya İtiraz Dilekçesinde Ne Yazılmalıdır?

Tutuklamaya itirazın başarısı yalnızca uzun bir dilekçe yazılmasına bağlı değildir.

Asıl önemli olan tutuklama gerekçesinin dosyadaki somut deliller üzerinden çürütülmesidir.

Etkili bir itirazda başlıca şu konular incelenmelidir:

1. Kuvvetli suç şüphesi gerçekten var mı?

Dosyadaki deliller tek tek değerlendirilmelidir.

Şüpheliyi suçla ilişkilendirmeyen veya yalnızca varsayıma dayanan deliller bakımından bu durum açıkça ortaya konulmalıdır.

2. Kaçma şüphesi somut mu?

Şüphelinin;

sabit ikametgâhı,

ailesi,

işi,

mesleği,

sosyal bağları,

soruşturma makamlarının çağrılarına kendiliğinden katılmış olması

gibi unsurlar kaçma şüphesinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Ancak hiçbir unsur tek başına otomatik tahliye nedeni değildir.

3. Deliller toplanmış mı?

Tutuklamanın gerekçesi delillerin karartılması ihtimali ise;

arama yapılmış,

telefonlara el konulmuş,

kamera kayıtları alınmış,

tanıklar dinlenmiş,

dijital materyaller imajlanmış

ve önemli deliller zaten güvence altına alınmış olabilir.

Bu durumda şüphelinin hangi delili nasıl karartabileceğinin somutlaştırılması gerekir.

4. Tanıklara baskı ihtimali var mı?

Kararda tanık veya mağdur üzerinde baskı kurulması ihtimalinden bahsedilmişse bu ihtimalin somut olgulara dayanıp dayanmadığı incelenmelidir.

5. Adli kontrol neden yeterli değil?

Tutuklama son çare niteliğindeki bir tedbir olduğundan, daha hafif koruma tedbirlerinin yeterli olup olmayacağı değerlendirilmelidir.

Bu nedenle;

yurt dışına çıkış yasağı,

belirli yerlere başvurma,

konutu terk etmeme,

güvence yatırma

gibi uygulanabilecek adli kontrol tedbirlerinin somut olay bakımından neden yeterli olacağı açıklanabilir.

Adli Kontrol Tutuklamanın Alternatifi Olabilir mi?

Evet.

CMK m.101 gereğince tutuklama kararında adli kontrol uygulamasının neden yetersiz kalacağı somut olarak gerekçelendirilmelidir.

Bu nedenle itiraz dilekçesinde yalnızca “serbest bırakılma” talebinde bulunmak yerine, gerektiğinde alternatif olarak uygun adli kontrol tedbirleri önerilebilir.

Örneğin somut olayın niteliğine göre;

yurt dışına çıkış yasağı,

belirli aralıklarla imza,

konutu terk etmeme veya diğer yükümlülükler

tutuklamanın yerine değerlendirilebilir.

Buradaki temel soru şudur:

Kişinin cezaevinde tutulması gerçekten zorunlu mudur, yoksa muhakemenin amacı daha hafif bir tedbirle sağlanabilir mi?

Tutuklamaya İtiraz Reddedilirse Yeniden Tahliye İstenebilir mi?

Evet.

Tutuklamaya yapılan ilk itirazın reddedilmesi, artık hiçbir şekilde tahliye istenemeyeceği anlamına gelmez.

CMK m.104’e göre şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir.

Tutukluluğun devamına veya salıverilmeye ilişkin kararlara da itiraz edilebilir.

Bu nedenle savunma stratejisi sadece ilk tutuklama kararına yapılan itirazdan ibaret olmamalıdır.

Dosyada yeni bir gelişme meydana geldiğinde;

tanığın dinlenmesi,

bilirkişi raporunun gelmesi,

telefon incelemesinin tamamlanması,

delillerin toplanması,

suç vasfının değişmesi

veya tutukluluk süresinin ilerlemesi

yeniden tahliye talebinin değerlendirilmesini gerektirebilir.

Tahliye Talebi ile Tutuklamaya İtiraz Aynı Şey midir?

Birbirine yakın olmakla birlikte hukuken aynı kavram değildir.

Tutuklamaya itiraz, verilmiş tutuklama kararının kanun yolu denetimine götürülmesidir.

Tahliye talebi ise kişinin mevcut tutukluluk durumunun yeniden değerlendirilmesini istemesidir.

CMK m.104, şüpheli veya sanığın soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilme talebinde bulunabileceğini düzenlemektedir.

Bu ayrım özellikle ilk itiraz süresi geçtikten sonra önem kazanabilir.

Tutukluluk Kendiliğinden İncelenir mi?

Evet.

Tutukluluk yalnızca şüpheli veya müdafinin talebi üzerine incelenen bir tedbir değildir.

CMK m.108 kapsamında tutukluluk hâlinin belirli aralıklarla resen incelenmesine ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır.

Bununla birlikte resen inceleme yapılacak olması, müdafinin somut gerekçelerle tahliye talebi sunmasına engel değildir.

Aksine dosyada tutuklama nedenlerini zayıflatan yeni gelişmeler varsa bunların mahkemeye aktif şekilde sunulması önemlidir.

Tutuklama Bir Ceza mıdır?

Hayır.

Tutuklama bir ceza değil, koruma tedbiridir.

Şüpheli veya sanık hakkında henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmamaktadır.

Bu nedenle tutuklama kararının;

“nasıl olsa suç işlemiştir”,

“muhtemelen ceza alacaktır”

mantığıyla verilmesi hukuken kabul edilemez.

Masumiyet karinesi ve kişi özgürlüğü dikkate alınarak tutuklamanın gerçekten zorunlu olup olmadığı her dosyada ayrı değerlendirilmelidir.

Suçun Cezasının Yüksek Olması Tek Başına Tutuklama Nedeni midir?

Beklenen cezanın ağırlığı tutuklama değerlendirmesinde tamamen önemsiz değildir.

Ancak yalnızca cezanın yüksek olabileceği düşüncesinden otomatik olarak tutuklama sonucuna ulaşılamaz.

CMK m.100 somut delillerle desteklenen kuvvetli suç şüphesini, tutuklama nedenini ve ölçülülüğü birlikte aramaktadır.

Bu nedenle özellikle “cezanın üst sınırı yüksek” şeklindeki tek gerekçeye dayalı tutuklama kararlarının dosya özelinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Savcının Tutuklama Talebi Varsa Hâkim Tutuklamak Zorunda mıdır?

Hayır.

Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı şüphelinin tutuklanmasını talep edebilir.

Ancak tutuklama kararını sulh ceza hâkimi verir.

CMK m.101’e göre hâkim, tutuklamanın şartlarının oluşup oluşmadığını bağımsız olarak değerlendirmek zorundadır.

Tutuklama kararı verilmezse şüpheli derhâl serbest bırakılır.

Dolayısıyla savcılığın tutuklama talebi, tutuklama kararının otomatik sonucu değildir.

Tutuklama Duruşmasında Avukat Zorunlu mudur?

CMK m.101’e göre tutuklama istendiğinde şüpheli veya sanık, kendi seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır.

Tutuklama sorgusu, ceza soruşturmasının en kritik aşamalarından biridir.

Çünkü bu aşamada yalnızca isnat edilen suç değil;

dosyadaki deliller,

kaçma şüphesi,

delil karartma ihtimali,

kişisel ve sosyal durum,

adli kontrol imkânı

birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle savunmanın dosyanın gerçek sorunlarına odaklanması önem taşır.

Tutuklamaya İtirazda Hangi Belgeler Yararlı Olabilir?

Somut dosyaya göre;

ikametgâh belgesi,

çalışma veya şirket belgeleri,

öğrenci belgesi,

aile bağlarını gösteren belgeler,

sağlıkla ilgili belgeler,

seyahat ve giriş-çıkış kayıtları,

soruşturmaya kendiliğinden katılımı gösteren belgeler,

delillerin zaten toplandığını gösteren evraklar

itirazın değerlendirilmesinde anlam taşıyabilir.

Ancak yalnızca çok sayıda belge sunmak etkili bir savunma anlamına gelmez.

Belgelerin, tutuklama kararında ileri sürülen somut gerekçelerle bağlantılı olması gerekir.

Aydın’da Tutuklama ve Tahliye Süreci

Aydın, Efeler, Nazilli, Söke, Kuşadası ve Didim’de yürütülen ceza soruşturmalarında da tutuklama tedbiri aynı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine tabidir.

Dolayısıyla “Aydın’da tutuklama kararı verildi” şeklinde ayrı bir hukuki sistem bulunmamaktadır.

Yerel açıdan önemli olan;

dosyanın hangi Cumhuriyet başsavcılığında yürütüldüğü,

kararı hangi sulh ceza hâkimliğinin verdiği,

dosyanın hangi mahkemeye dönüşebileceği,

delillerin hangi aşamada toplandığı

gibi somut dosya unsurlarıdır.

Özellikle Aydın’da ceza soruşturması, gözaltı, tutuklamaya sevk veya tutuklama kararı bulunan dosyalarda, savunmanın mümkün olduğunca erken aşamada oluşturulması daha sağlıklı sonuç verir.

Tutuklamaya İtirazda En Sık Yapılan Hatalar

Tutuklama itirazlarında sık görülen hatalardan biri, dilekçenin tamamının kişinin suçsuzluğunu anlatmaya ayrılmasıdır.

Oysa tutuklama incelemesinin temel konusu yalnızca nihai suçluluk değildir.

Şu sorulara da cevap verilmelidir:

Kuvvetli suç şüphesi var mı?
Kaçma tehlikesi gerçekten mevcut mu?
Delil karartma ihtimali hâlen var mı?
Tutuklama ölçülü mü?
Adli kontrol neden yeterli değil?

Bir başka hata, dosyadaki tutuklama gerekçesiyle hiçbir bağlantısı olmayan standart dilekçelerin kullanılmasıdır.

Tutuklama dosyalarında “herkese uyan” bir itiraz dilekçesi yaklaşımı çoğu zaman savunmanın etkisini azaltır.

Sık Sorulan Sorular

Tutuklama kararına kaç gün içinde itiraz edilir?

Güncel CMK m.268 uyarınca, kanunda başka bir süre öngörülmemişse itiraz süresi kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır.

Tutuklamaya itiraz süresi hâlâ 7 gün mü?

Hayır. 7499 sayılı Kanunla CMK m.268 değiştirilmiş ve 1 Haziran 2024 itibarıyla genel itiraz süresi iki haftaya çıkarılmıştır.

Tutuklamaya itiraz reddedilirse tekrar tahliye istenebilir mi?

Evet. CMK m.104 uyarınca soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilme talep edilebilir.

Tutuklama için kesin delil gerekir mi?

Mahkûmiyet için aranan kesinlik düzeyi ile tutuklama için aranan ölçüt aynı değildir. Ancak CMK m.100, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunmasını aramaktadır.

Katalog suç işleyen herkes tutuklanır mı?

Hayır. Katalog suç düzenlemesi otomatik tutuklama anlamına gelmez. Somut deliller, ölçülülük ve tutuklamanın gerekliliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Sabit ikametgâh tahliye için yeterli midir?

Tek başına yeterli değildir. Ancak kaçma şüphesinin değerlendirilmesinde kişinin sabit ikametgâhı, işi, ailesi ve sosyal bağları önem taşıyabilir.

Deliller toplandıysa tahliye mümkün mü?

Delillerin büyük ölçüde toplanmış olması özellikle delil karartma gerekçesini zayıflatabilir. Ancak tahliye kararı dosyanın tüm koşulları birlikte değerlendirilerek verilir.

Adli kontrolle tahliye mümkün mü?

Evet. Somut olayın özelliklerine göre mahkeme tutuklama yerine uygun adli kontrol yükümlülüklerine karar verebilir.

Tutukluyken kaç defa tahliye talep edilebilir?

CMK m.104, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilme istemine imkân tanımaktadır. Ancak tekrar eden taleplerin özellikle dosyadaki yeni gelişmeler ve değişen koşullar üzerinden temellendirilmesi önemlidir.

Sonuç

Tutuklama, ceza muhakemesinde uygulanabilecek en ağır koruma tedbirlerinden biridir.

Bu nedenle tutuklama kararı verilirken yalnızca isnat edilen suçun ağırlığına bakılması yeterli değildir.

Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller, tutuklama nedenleri, ölçülülük ve adli kontrol tedbirlerinin neden yetersiz kaldığı somut şekilde değerlendirilmelidir.

Tutuklama kararına karşı güncel CMK m.268 kapsamında kural olarak kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İlk itirazın reddedilmesi de tahliye imkânını tamamen ortadan kaldırmaz; CMK m.104 uyarınca soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilme talep edilebilir.

Tutuklamaya itiraz hazırlanırken standart ifadeler yerine, kararın gerekçesi ile dosyadaki somut delillerin karşılaştırılması gerekir.

Özellikle;

kuvvetli suç şüphesi, kaçma ihtimali, delil karartma tehlikesi, delillerin toplanma durumu ve adli kontrolün yeterli olup olmadığı

dosya özelinde değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tutuklama ve tahliye değerlendirmesi somut dosyanın özelliklerine göre değişir.

Av. Orçun Akbulut