FETÖ/PDY soruşturma ve davalarında etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak isteyen şüpheli ve sanıkların karşılaştığı önemli sorunlardan biri, verdikleri bilgilerin soruşturma makamlarınca veya mahkemelerce yetersiz kabul edilmesidir. Kişi örgüt içerisinde bulunduğu döneme ilişkin bildiklerini anlattığını, irtibat kurduğu kişileri açıkladığını ve pişmanlığını ortaya koyduğunu belirtmesine rağmen, mahkeme tarafından TCK 221/4 kapsamında ceza indirimi uygulanmayabilmektedir.

Peki, FETÖ etkin pişmanlık ifadesi yetersiz bulunursa ne olur? Sanığın bilmediği kişileri açıklayamaması veya daha önce soruşturma makamlarınca bilinen bilgileri tekrar etmesi, etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmasına engel midir? Mahkeme hangi gerekçelerle etkin pişmanlık talebini reddedebilir?

Bu soruların cevabı, yalnızca ifade tutanağında kaç kişinin isminin geçtiğine veya sanığın ne kadar uzun ifade verdiğine bakılarak belirlenemez. Esas olan, sanığın örgüt içerisindeki konumu, faaliyetleri, sahip olabileceği bilgi düzeyi, verdiği bilgilerin niteliği ve pişmanlığının samimiyetidir.

Yargıtay 3. Ceza Dairesinin yerleşik içtihatları ve 2026 yılında verdiği kararlar, etkin pişmanlık değerlendirmesinde kişiye özgü inceleme yapılmasının önemini ortaya koymaktadır.

FETÖ Etkin Pişmanlık İfadesinin Yetersiz Bulunması Ne Anlama Gelir?

Etkin pişmanlık ifadesinin yetersiz bulunması, şüpheli veya sanığın TCK 221 kapsamında aranan koşulları yerine getirmediğinin kabul edilmesidir.

Ancak bu değerlendirme her zaman verilen bilginin az olmasından kaynaklanmaz. Bazı dosyalarda kişi çok sayıda isim ve olay anlatmasına rağmen beyanların genel, doğrulanamaz veya kendi örgütsel konumuyla uyumsuz olduğu gerekçesiyle etkin pişmanlık talebi reddedilebilir.

Buna karşılık örgüt içerisinde sınırlı bir konumda bulunduğu kabul edilen kişinin, bildiği olayları ve kişileri ayrıntılı biçimde anlatması etkin pişmanlık koşullarının gerçekleşmesi bakımından yeterli görülebilir.

Burada önemli olan, kişinin gerçekte bilmediği bilgileri açıklamasının beklenemeyecek olmasıdır.

Yargıtay uygulamasında da sanığın örgüt içerisinde bulunduğu süre ve konumu itibarıyla sahip olduğu bilgi düzeyi önem taşımaktadır.

Dolayısıyla etkin pişmanlık talebinin reddedilmesi hâlinde ilk incelenmesi gereken husus, mahkemenin hangi bilgiyi neden yetersiz bulduğudur.

TCK 221/4 Kapsamında Etkin Pişmanlık Şartları Nelerdir?

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 221. maddesi, suç örgütleri bakımından etkin pişmanlık hükümlerini düzenlemektedir. Silahlı terör örgütü üyeliği suçlamalarında da koşulları bulunduğu takdirde bu hükümler uygulanabilmektedir.

TCK 221/4 kapsamında iki ayrı durum söz konusudur.

Birincisi, kanunda belirtilen kişinin gönüllü olarak teslim olup örgütün yapısı ve faaliyetleri çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili bilgi vermesidir. Bu durumda kanuni koşullar gerçekleşmişse ilgili örgüt suçu bakımından cezaya hükmolunmaması gündeme gelir.

İkincisi ise kişinin yakalandıktan sonra gerekli bilgileri vermesidir. Bu durumda koşulların oluşması hâlinde cezada üçte birden dörtte üçe kadar indirim yapılması öngörülmüştür.

Bu nedenle yakalandıktan sonra etkin pişmanlıkta bulunan sanık açısından asıl mesele, TCK 221/4’ün ikinci cümlesinde düzenlenen indirim şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğidir.

Mahkemenin bu konuda değerlendirme yaparken yalnızca sanığın pişman olduğunu söylemesiyle yetinmesi mümkün değildir. Verilen bilgilerin niteliği ve sanığın söz ve davranışları birlikte ele alınmalıdır.

Bununla birlikte etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmaması, örgüt üyeliği suçunun kendiliğinden ispatlandığı anlamına gelmez. Suçun unsurları ile etkin pişmanlık şartları birbirinden bağımsız değerlendirilmelidir.

Yargıtay: Sanıktan Örgütü Çökertecek Bilgi Vermesi Beklenemez

Etkin pişmanlık uygulamasında en önemli içtihatlardan biri, Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 2021/9502 Esas, 2023/3235 Karar sayılı ilamıdır.

Yargıtay bu kararında, yakalandıktan sonra etkin pişmanlıkta bulunan sanığın örgüt içerisindeki konumuna uygun, yeterli ve samimi bilgi vermesi gerektiğini belirtmiştir.

Ancak kararda daha da önemli bir ayrım yapılmıştır.

TCK 221/4 kapsamında aranan bilgi, TCK 221/3 hükmünde düzenlenen, örgütün dağılmasını veya mensuplarının yakalanmasını sağlamaya elverişli bilgiyle aynı ağırlıkta değildir.

Başka bir ifadeyle, etkin pişmanlıkta bulunan sanığın örgütün bütün yapısını ortaya çıkarması veya örgütün çözülmesini sağlayacak bilgiler sunması şart değildir.

Sanığın örgüt içerisinde kaldığı süre, yürüttüğü faaliyetler ve sahip olduğu bilgi düzeyi dikkate alınmalıdır.

Bu yaklaşım özellikle örgüt içerisinde yönetici konumunda bulunmayan, sınırlı sayıda kişiyle irtibat kurduğu kabul edilen veya örgütün üst yapılanmasına ilişkin doğrudan bilgisi bulunmayan sanıklar açısından önem taşımaktadır.

TCK 221/4 kapsamında değerlendirilmesi gereken husus, sanığın bütün örgütü bilip bilmediği değil, kendi konumuna uygun yeterli ve samimi bilgiyi verip vermediğidir.

Sanığın Bilmediği İsimleri Vermemesi Etkin Pişmanlık İndirimini Engeller mi?

FETÖ etkin pişmanlık ifadesi yetersiz kabul edilen dosyalarda sık karşılaşılan gerekçelerden biri, sanığın yeterli sayıda örgüt mensubunun ismini açıklamadığı yönündedir.

Oysa etkin pişmanlık değerlendirmesi, yalnızca bildirilen isim sayısına indirgenemez.

Örgüt içerisinde bulunduğu kabul edilen herkesin aynı düzeyde bilgi sahibi olması beklenemez. Bazı kişiler sınırlı bir çevrede faaliyet yürütmüş olabilir. Bazıları ise örgütün farklı birimlerinde görev alan kişileri hiç tanımamış olabilir.

Bu durumda mahkemenin sanığın örgütsel konumunu ve sahip olabileceği bilgi düzeyini belirlemesi gerekir.

Örneğin belirli bir dönemde yalnızca sınırlı sayıda kişiyle irtibat kurduğu kabul edilen sanığın, hiç tanımadığı yöneticilerin veya başka bölgelerdeki örgüt mensuplarının kimliklerini açıklayamaması tek başına etkin pişmanlık şartlarının oluşmadığını göstermez.

Ancak sanığın bildiği kişileri veya olayları kasıtlı olarak gizlediği, gerçeğe aykırı anlatımlarda bulunduğu ya da kendi konumuyla açıkça çelişen bilgiler verdiği somut delillerle ortaya konulursa farklı değerlendirme yapılabilir.

Dolayısıyla mahkemenin yalnızca az sayıda isim verildiğini belirterek etkin pişmanlık talebini reddetmesi, somut olayın özelliklerine göre yetersiz gerekçe oluşturabilir.

Daha Önce Bilinen Bilgileri Vermek Etkin Pişmanlık İçin Yeterli midir?

Etkin pişmanlıkta bulunan kişinin anlattığı olayların veya isimlerin soruşturma makamlarınca daha önce biliniyor olması da uygulamada tartışma yaratmaktadır.

Burada iki farklı durumun ayrılması gerekir.

Birincisi, sanığın daha önce bilinen olayları kendi kişisel bilgisiyle doğrulaması, olayların ayrıntılarını açıklaması veya mevcut delillerin değerlendirilmesine katkı sunmasıdır.

İkincisi ise herkes tarafından bilinen genel bilgilerin tekrar edilmesi ve sanığın kendi faaliyetleri ya da örgütsel bağlantıları hakkında somut açıklama yapmamasıdır.

Bu iki anlatım aynı hukuki değere sahip değildir.

Bir bilginin daha önce soruşturma dosyasında bulunması, o bilginin sanık tarafından doğrulanmasının hiçbir değer taşımadığı anlamına gelmez. Ancak yalnızca genel ve doğrulanamaz anlatımların da her durumda yeterli kabul edilmesi beklenemez.

Mahkemenin verdiği kararda, bilgilerin neden faydalı veya faydasız olduğunu açıklaması gerekir.

Özellikle sanığın kendi bilgisiyle doğruladığı olayların soruşturma makamlarınca araştırılıp araştırılmadığı önem taşır.

Etkin Pişmanlık İfadesinin Faydalı Olup Olmadığı Nasıl Araştırılır?

Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 2021/11493 Esas, 2022/1500 Karar sayılı ilamında, etkin pişmanlık değerlendirmesinin gerektiğinde araştırmayla tamamlanması gerektiği üzerinde durulmuştur.

Kararda, sanığın verdiği bilgilerin örgüt içerisinde kaldığı süreye, faaliyetlerine ve konumuna uygun olup olmadığının, mevcut bilgilerle örtüşüp örtüşmediğinin ilgili birimlerden sorulması gerektiği belirtilmiştir.

Bu yaklaşım savunma bakımından önemli bir imkân sunmaktadır.

Örneğin sanık etkin pişmanlık ifadesinde belirli kişileri, toplantıları veya örgütsel faaliyetleri anlatmışsa, mahkeme bu bilgilerin doğruluğunun araştırılmasına ihtiyaç duyabilir.

İlgili Cumhuriyet başsavcılıklarına yazı yazılması, açıklanan kişiler hakkında soruşturma bulunup bulunmadığının sorulması veya anlatılan olayların mevcut delillerle karşılaştırılması mümkün olabilir.

Bununla birlikte bu araştırmaların yapılması, her durumda etkin pişmanlık talebinin kabul edileceği anlamına gelmez.

Önemli olan, kararın somut verilere dayanmasıdır.

Sanığın verdiği bilgilerin faydalı olup olmadığı araştırılmadan yalnızca genel ifadelerle etkin pişmanlık talebinin reddedilmesi, istinaf veya temyizde tartışılabilecek önemli bir hukuki sorundur.

2026 Yargıtay Kararı: Etkin Pişmanlık İndiriminin Oranı da Denetlenebilir

Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 2023/19241 Esas, 2026/11227 Karar sayılı ve 2 Haziran 2026 tarihli ilamı, etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasında indirim oranının belirlenmesi bakımından önemlidir.

Kararda, TCK 221/4 kapsamında etkin pişmanlık şartlarının gerçekleştiği kabul edilen sanık hakkında indirim oranı belirlenirken verilen bilgilerin niteliğinin, faydalılık derecesinin ve etkin pişmanlıkta bulunulan aşamanın dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır.

Yargıtay, somut olayda sanığın verdiği bilgiler ve etkin pişmanlıkta bulunduğu aşama karşısında daha makul bir indirim yapılması gerekirken fazla cezaya hükmedilmesini hukuka aykırı bulmuştur.

Bu kararın önemi, etkin pişmanlık tartışmasının yalnızca indirimin uygulanıp uygulanmamasıyla sınırlı olmadığını göstermesidir.

Etkin pişmanlık şartları kabul edildiği hâlde indirim oranının düşük belirlenmesi de hukuki denetime konu olabilir.

Mahkeme, neden üçte bir oranında indirim uyguladığını veya neden daha yüksek bir indirim oranını uygun görmediğini dosyanın özelliklerine göre gerekçelendirmelidir.

Bu nedenle etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanan sanıklar bakımından da cezanın doğru hesaplanıp hesaplanmadığı ve indirim oranının gerekçesi ayrıca incelenmelidir.

Etkin Pişmanlıkta Samimiyet Nasıl Değerlendirilir?

TCK 221 kapsamında etkin pişmanlığın uygulanabilmesi için sanığın yalnızca bilgi vermesi değil, pişmanlığını söz ve davranışlarıyla ortaya koyması da önemlidir.

Ancak samimiyet değerlendirmesi soyut kanaatlere dayandırılmamalıdır.

Sanığın hangi aşamada beyanda bulunduğu, açıklamalarının kendi içinde tutarlı olup olmadığı, verdiği bilgilerin doğrulanabilirliği ve örgütsel konumuyla uyumu birlikte değerlendirilmelidir.

Örneğin sanığın soruşturma aşamasından itibaren tutarlı açıklamalarda bulunması, bildiği olayları ayrıntılı anlatması ve bu anlatımların dosyadaki delillerle örtüşmesi samimiyet değerlendirmesinde dikkate alınabilir.

Buna karşılık önemli konularda açıklanamayan çelişkilerin bulunması veya bilindiği somut biçimde ortaya konulan olayların gizlenmesi aleyhe değerlendirilebilir.

Fakat sanığın bazı tarihleri hatırlayamaması, kişilerin soyadlarını bilmemesi veya aradan geçen zaman nedeniyle belirli ayrıntıları açıklayamaması tek başına samimiyetsizlik olarak kabul edilmemelidir.

Bu tür eksikliklerin somut olayın özellikleriyle birlikte incelenmesi gerekir.

Etkin Pişmanlık İfadesinde Eksik Bilgi Varsa Tamamlanabilir mi?

Soruşturma aşamasında verilen etkin pişmanlık ifadesinin bazı yönlerden eksik kalması, her durumda daha sonra açıklama yapılamayacağı anlamına gelmez.

Sanık kovuşturma sırasında önceki anlatımlarını açıklayabilir, hatırladığı yeni ayrıntıları bildirebilir veya eksik kalan hususlara ilişkin ek beyanda bulunabilir.

Nitekim Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 2021/11493 Esas, 2022/1500 Karar sayılı kararında, temyiz aşamasında etkin pişmanlıktan yararlanmak istediğini bildiren sanığın durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Bununla birlikte sonraki aşamada verilen bilgilerin niteliği, gecikmenin nedeni ve samimiyet değerlendirmesi önemini korur.

Ek ifade verilmesi, daha önce eksik kalan bütün şartların kendiliğinden tamamlandığı anlamına gelmez.

Bu nedenle eksik bilgi bulunduğu düşünülen dosyalarda, önceki ifadeler ile sonradan yapılan açıklamaların birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Etkin Pişmanlık Talebi Reddedilirse Sanık Mutlaka Ceza Alır mı?

Hayır. FETÖ etkin pişmanlık ifadesi yetersiz bulunmuş olsa dahi bu durum tek başına mahkûmiyet sonucunu doğurmaz.

Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması ile silahlı terör örgütü üyeliği suçunun ispatlanması birbirinden farklı hukuki meselelerdir.

Örgüt üyeliği suçundan mahkûmiyet kurulabilmesi için sanığın örgütün hiyerarşik yapısına bilerek ve isteyerek katıldığının, organik bağının ve üyelik bakımından aranan ölçütlerin hukuka uygun delillerle ortaya konulması gerekir.

Sanığın etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak istemesi veya bu kapsamda beyanda bulunması, mahkemenin suçun bütün unsurlarını araştırma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Aynı şekilde etkin pişmanlık talebinin reddedilmesi de suçun işlendiğini ispatlayan bağımsız bir delil değildir.

Dosyadaki deliller mahkûmiyet için yeterli değilse CMK 223/2 kapsamında beraat kararı verilmesi gündeme gelebilir.

Bu nedenle savunmada öncelikle suçun oluşup oluşmadığı incelenmeli, etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması ise hukuki koşulları çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Mahkeme Etkin Pişmanlık Talebini Hangi Gerekçelerle Reddedebilir?

Etkin pişmanlık talebinin reddedilmesi bakımından farklı nedenler söz konusu olabilir.

Sanığın örgütsel konumuna uygun bilgileri açıklamaması, bildiği olayları kasıtlı biçimde gizlemesi, doğrulanabilir somut bilgiler vermemesi veya pişmanlık şartlarının gerçekleşmemesi bu değerlendirmede önem taşıyabilir.

Ancak mahkemenin ret gerekçesi, dosyanın somut özelliklerine dayanmalıdır.

Örneğin sanığın yalnızca sınırlı sayıda isim bildirdiği gerekçesiyle talebin reddedilmesi hâlinde, sanığın gerçekte hangi kişileri tanıdığı ve hangi bilgilere sahip olabileceği incelenmelidir.

Yine sanığın anlattığı olayların soruşturma makamlarınca önceden bilindiği belirtiliyorsa, bu açıklamaların mevcut delilleri doğrulayıp doğrulamadığı değerlendirilmelidir.

Etkin pişmanlık talebinin reddine ilişkin gerekçenin, sanığın sunduğu açıklamaları ve delilleri karşılayacak nitelikte olması gerekir.

Etkin Pişmanlık Reddine Karşı İstinaf ve Temyizde Nasıl Savunma Yapılır?

FETÖ etkin pişmanlık ifadesi yetersiz bulunarak indirim uygulanmayan dosyalarda, istinaf ve temyiz incelemesi bakımından kararın gerekçesi önem taşımaktadır.

Savunmada öncelikle sanığın örgüt içerisindeki konumuna ilişkin mahkeme kabulü ortaya konulmalıdır.

Ardından sanığın hangi bilgileri verdiği, bu bilgilerin hangi tarihlerde açıklandığı ve hangi soruşturma işlemlerine konu edildiği incelenmelidir.

Mahkemenin etkin pişmanlık talebini reddederken sanığın örgütsel konumuna uygun bilgi verme ölçütünü dikkate alıp almadığı araştırılmalıdır.

Özellikle Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 2021/9502 Esas, 2023/3235 Karar sayılı ilamında açıklanan ölçütler ile 2026/11227 Karar sayılı ilamındaki indirim oranına ilişkin değerlendirme, somut olayla bağlantısı kurulmak suretiyle ileri sürülebilir.

İstinaf veya temyiz dilekçesinde yalnızca etkin pişmanlık indiriminin uygulanmadığının belirtilmesi yerine, hangi kanuni şartın neden gerçekleştiği ve mahkemenin hangi değerlendirmesinin hatalı olduğu açıklanmalıdır.

Ayrıca suçun sübutuna yönelik itirazlar ile etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasına ilişkin itirazlar birbirinden ayrılmalıdır.

Bu ayrım, özellikle öncelikli beraat talebinin bulunduğu dosyalarda önemlidir.

Etkin Pişmanlık İfadesi Yetersiz Bulunan Dosyalarda Savunma Nasıl Hazırlanmalıdır?

Etkin pişmanlık uygulamasında başarılı bir hukuki inceleme yapılabilmesi için yalnızca son ifade tutanağının okunması yeterli değildir.

Soruşturma ve kovuşturma boyunca alınan bütün ifadeler, sanığın örgütsel konumuna ilişkin kabul edilen deliller, tanık anlatımları ve ilgili kurumlardan gelen cevaplar birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle etkin pişmanlık ifadesinde açıklanan olayların hangi delillerle doğrulandığı veya hangi nedenlerle doğrulanamadığı tespit edilmelidir.

Savunmada, sanığın kendi bilgisi ölçüsünde açıklama yapıp yapmadığı üzerinde durulmalıdır. Gerçekte sahip olmadığı bilgileri vermesinin beklenemeyeceği, buna karşılık sahip olduğu bilgileri samimi biçimde açıklama yükümlülüğünün bulunduğu göz önünde tutulmalıdır.

Mahkeme kararında verilen bilgilerin neden yetersiz bulunduğu açıklanmamışsa, bu eksiklik gerekçeli karar ve kanun yolu denetimi bakımından ayrıca tartışılmalıdır.

Sonuç: Etkin Pişmanlıkta Önemli Olan İsim Sayısı Değil, Bilginin Niteliğidir

FETÖ etkin pişmanlık ifadesi yetersiz bulunursa, sanık TCK 221 kapsamında öngörülen cezasızlık veya indirim hükümlerinden yararlanamayabilir. Ancak bu sonucun hukuka uygun olup olmadığı, somut dosyadaki deliller ve mahkemenin gerekçesi üzerinden incelenmelidir.

Yargıtay 3. Ceza Dairesinin kararları, etkin pişmanlık değerlendirmesinde sanığın örgüt içerisindeki konumunun, verdiği bilgilerin yeterliliğinin, samimiyetinin ve faydalılık derecesinin önem taşıdığını ortaya koymaktadır.

Özellikle TCK 221/4 kapsamında sanıktan örgütün tamamını ortaya çıkaracak bilgi vermesi beklenmemektedir. Kişinin kendi konumuna ve bilgisine uygun açıklamalarda bulunup bulunmadığı esas alınmalıdır.

Etkin pişmanlık şartlarının gerçekleştiği kabul edildiği hâlde düşük oranda ceza indirimi yapılması da ayrıca hukuki incelemeye konu olabilir.

Sonuç olarak etkin pişmanlık talebinin reddedilmesi, mahkûmiyetin zorunlu olduğu anlamına gelmediği gibi, verilen bilgilerin yetersiz olduğu yönündeki her değerlendirme de hukuken tartışmasız değildir.

FETÖ/PDY soruşturma ve davalarında etkin pişmanlık ifadelerinin, Yargıtay içtihatları ve dosyanın somut delilleri ışığında incelenmesi, savunma hakkının etkili biçimde kullanılabilmesi bakımından önem taşımaktadır.

Aydın merkezli ceza hukuku çalışmalarında Avukat Orçun Akbulut tarafından FETÖ/PDY soruşturmaları, etkin pişmanlık uygulamaları, örgüt üyeliği suçlamaları, istinaf ve temyiz süreçlerine ilişkin hukuki değerlendirmeler somut dosyanın özelliklerine göre yapılmaktadır.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması, her dosyanın delil durumuna ve kanuni koşullarına göre değişebilir.