Karşılıksız çek nedeniyle hakkında adli para cezasına hükmedilen birçok kişi, mahkûmiyet kararının kesinleşmesinden sonra ciddi bir sorunla karşılaşıyor: Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapis cezasına çevrilmesi.

Özellikle hakkında yakalama kararı çıkarıldığını öğrenen, infaz savcılığından çağrı kâğıdı alan veya cezaevine giren kişiler açısından en önemli soru şudur: Çek cezası hapse çevrildikten sonra kaldırılabilir mi?

Bu sorunun cevabı, mahkûmiyet kararının içeriğine, infazın hangi aşamada bulunduğuna, çek bedelinin ödenip ödenmediğine ve alacaklının şikâyetinden vazgeçip geçmediğine göre değişmektedir.

5941 sayılı Çek Kanunu, karşılıksız çek nedeniyle verilen adli para cezalarının ödenmemesi durumunda doğrudan hapse çevrilmesini öngörmektedir. Ancak bu durum, hükümlünün her koşulda cezaevinde kalacağı anlamına gelmez.

Kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılması, infaz işlemlerine karşı hukuki başvuru yapılması veya kalan adli para cezasının ödenmesi suretiyle tahliye sağlanması mümkün olabilir.

Karşılıksız Çek Cezası Neden Hapse Çevrilir?

5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesine göre, kanuni ibraz süresi içerisinde bankaya sunulan çek hakkında karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi, yetkili hamilin şikâyeti üzerine adli para cezasıyla cezalandırılabilir.

Bu suçun karşılığında mahkeme doğrudan hapis cezasına hükmetmez. Ancak verilen adli para cezasının ödenmemesi, özgürlüğü bağlayıcı bir yaptırımla sonuçlanabilir.

Çek Kanunu’nun 5/11. maddesi açık bir düzenleme içermektedir.

Buna göre karşılıksız çek suçundan verilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde, 5275 sayılı Kanun’un 106. maddesinde düzenlenen kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı uygulanmaksızın ceza doğrudan hapse çevrilir.

Dolayısıyla karşılıksız çek nedeniyle verilen adli para cezası, diğer bazı adli para cezalarından farklı bir infaz rejimine tabidir.

Çek Cezası Kesinleşince Hemen Hapse Girilir mi?

Mahkûmiyet kararının kesinleşmesi ile hapis infazının başlaması aynı şey değildir.

Kesinleşen adli para cezasının infazı için dosya Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. İnfaz işlemleri kapsamında hükümlüye ödeme emri tebliğ edilmesi gerekir.

5275 sayılı Kanun’un 106. maddesi uyarınca adli para cezasının ödenmesi için ödeme emri düzenlenir. Kanuni sürede ödeme yapılmaması durumunda ödenmeyen miktara karşılık gelen gün sayısı üzerinden hapse çevirme işlemi gerçekleştirilir.

Ancak bu aşamada infaz dosyasının ayrıntılı şekilde incelenmesi gerekir.

Ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği, yapılan ödemelerin hesaba katılıp katılmadığı ve hapse çevirme kararının doğru hesaplanıp hesaplanmadığı önem taşır.

Kesinleşmiş bir çek cezası nedeniyle hapis infazına başlanabilmesi için kanunda öngörülen infaz işlemlerinin usulüne uygun yürütülmesi gerekir.

Çek Cezasından Yakalama Kararı Çıktıysa Ne Yapılmalı?

Hakkında çek cezası nedeniyle yakalama kararı bulunan kişi, öncelikle yakalama kararının hangi mahkûmiyet ve hangi infaz dosyasından kaynaklandığını öğrenmelidir.

Birden fazla karşılıksız çek dosyası bulunan kişiler açısından bu inceleme özellikle önemlidir.

5275 sayılı Kanun’un 19. maddesi uyarınca adli para cezasından çevrilen hapsin infazında hükümlüye öncelikle çağrı kâğıdı gönderilmesi öngörülmektedir.

Çağrı kâğıdına rağmen teslim olunmaması veya kanunda belirtilen diğer koşulların oluşması hâlinde yakalama işlemi gündeme gelebilir.

Bu nedenle yakalama kararının varlığı tek başına değerlendirilmemelidir. Kararın dayanağı olan infaz işlemlerinin de incelenmesi gerekir.

Yakalama Kararı Kaldırılabilir mi?

Yakalama kararının kaldırılması, somut dosyada hukuki dayanağın ortadan kalkmasına veya yetkili merciin bu yönde karar vermesine bağlıdır.

Örneğin, mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasını gerektiren ödeme veya şikâyetten vazgeçme koşulları gerçekleşmiş olabilir.

Bunun dışında infaz işlemlerinde hukuka aykırılık bulunması durumunda ilgili infaz kararlarına karşı başvuru yapılması gündeme gelebilir.

Ancak yalnızca yakalama kararının kaldırılmasını talep eden bir dilekçe verilmesi, kararın kendiliğinden ortadan kalkmasını sağlamaz.

Çek Cezası Nedeniyle Cezaevine Giren Kişi Nasıl Tahliye Olabilir?

Karşılıksız çek nedeniyle adli para cezasından çevrilen hapis cezasını infaz eden kişinin tahliye imkânları, cezanın hangi hukuki sebeple infaz edildiğine göre değerlendirilmelidir.

Burada birbirinden farklı üç durum söz konusudur.

1. Çek Bedelinin Faiziyle Birlikte Tamamen Ödenmesi

5941 sayılı Çek Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca, çekin karşılıksız kalan kısmının kanunda belirtilen ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenmesi hâlinde, mahkûmiyetin kesinleşmesinden sonra hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir.

Bu düzenleme, cezaevinde bulunan hükümlüler bakımından da önem taşımaktadır.

Kanuni ödeme şartları gerçekleştiğinde ilgili icra ceza mahkemesinden mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılması talep edilebilir.

Bu kararın infaz dosyasına yansıtılmasıyla tahliye işlemleri gündeme gelir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, ödemenin kanunda belirtilen koşulları karşılamasıdır.

Çek bedelinin yalnızca bir bölümünün ödenmesi, 5941 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında mahkûmiyetin tamamen ortadan kaldırılması için yeterli değildir.

2. Alacaklının Şikâyetinden Vazgeçmesi

Çek Kanunu’nun 6. maddesinde düzenlenen bir diğer önemli imkân, şikâyetten vazgeçmedir.

Karşılıksız çek suçunda şikâyet hakkı bulunan kişinin usulüne uygun şekilde şikâyetinden vazgeçmesi, hüküm kesinleşmiş olsa dahi mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına imkân tanır.

Bu nedenle çek cezası nedeniyle cezaevinde bulunan kişi açısından alacaklıyla yürütülen hukuki görüşmeler önem taşıyabilir.

Ancak alacaklının yalnızca borcun ödendiğini söylemesi veya tarafların kendi aralarında anlaşması her durumda yeterli değildir.

Şikâyetten vazgeçmenin yetkili kişi tarafından, hukuken geçerli biçimde gerçekleştirilmesi ve mahkeme tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle çekin ciro edildiği, alacaklı sıfatının değiştiği veya birden fazla dosyanın bulunduğu durumlarda şikâyetten vazgeçme beyanının hangi dosya bakımından sonuç doğuracağı ayrıca incelenmelidir.

3. Kalan Adli Para Cezasının Ödenmesi

Çek bedelinin alacaklıya ödenmesi ile mahkemenin hükmettiği adli para cezasının Devlet Hazinesine ödenmesi birbirinden farklıdır.

5275 sayılı Kanun’un 106/8. maddesi uyarınca hükümlü, hapis yattığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen adli para cezasını öderse hapisten çıkarılır.

Bu durumda ödeme, kalan hapis infazının sona ermesini sağlayabilir.

Ancak adli para cezasının ödenmesi, çekten doğan özel hukuk borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle ödeme yapılmadan önce infaz dosyasındaki kalan ceza miktarının ve çekten doğan borcun ayrı ayrı hesaplanması gerekir.

Çek Cezasında Hapis Süresi Nasıl Hesaplanır?

Karşılıksız çek nedeniyle verilen adli para cezasının hapse çevrilmesinde, mahkûmiyet kararında belirlenen gün sayısı ve bir gün karşılığı para miktarı önem taşır.

Hapse çevirme işlemi yapılırken yalnızca toplam adli para cezasının miktarına bakılarak gelişigüzel bir hesaplama yapılamaz.

Mahkeme kararındaki gün sayısı, günlük adli para cezası miktarı, yapılan ödemeler ve uygulanması gereken infaz hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

5275 sayılı Kanun’un 106/7. maddesinde, adli para cezası yerine çektirilen hapis bakımından süre sınırları düzenlenmiştir.

Buna göre adli para cezasından çevrilen hapis süresi üç yılı, birden fazla hükümle adli para cezasına mahkûmiyet hâlinde beş yılı geçemez.

Bu sınırlar, birden fazla çek dosyası bulunan kişiler bakımından özellikle önemlidir.

Ancak somut infaz hesabında her bir hükmün niteliği, kesinleşme durumu ve uygulanacak kanuni hükümler ayrıca incelenmelidir.

Çek Cezasında Hapis Hesabı Yanlış Yapılmışsa İtiraz Edilebilir mi?

Evet. Adli para cezasının hapse çevrilmesi sırasında yapılan hesaplama hataları, infaz hukuku bakımından uyuşmazlık oluşturabilir.

Örneğin mahkûmiyet kararında belirlenen bir gün karşılığı adli para cezası miktarının infaz sırasında yanlış esas alınması, hükümlü aleyhine hatalı bir hapis süresi hesaplanmasına neden olabilir.

Yargıtay kararlarında da adli para cezasından çevrilen hapis süresinin belirlenmesinde mahkûmiyet hükmündeki günlük para miktarının önemi vurgulanmıştır.

Bu nedenle infaz savcılığı tarafından yapılan hesaplamanın mahkeme kararıyla karşılaştırılması gerekir.

İnfaz işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklarda, niteliğine göre infaz hâkimliğine başvuru yapılabilir.

İnfaz hâkimliği kararlarına karşı kanunda öngörülen itiraz yolu da ayrıca değerlendirilmelidir.

Burada amaç, kesinleşmiş mahkûmiyeti yeniden tartışmak değil, cezanın hukuka uygun şekilde infaz edilmesini sağlamaktır.

Çek Cezasında Denetimli Serbestlik veya Koşullu Salıverilme Uygulanır mı?

Karşılıksız çek nedeniyle verilen adli para cezasının ödenmemesi üzerine hapse çevrilmesi durumunda, normal hapis cezalarından farklı bir infaz rejimi uygulanmaktadır.

5275 sayılı Kanun’un 106/9. maddesi uyarınca adli para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bu hapsin infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.

Bu nedenle adli para cezasından çevrilen hapis bakımından normal hapis cezalarına özgü koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hesaplarının uygulanacağı düşünülmemelidir.

Bununla birlikte ödeme veya mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılması gibi özel hukuki imkânlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Çek Cezası Taksitle Ödenebilir mi?

Adli para cezasının taksitlendirilmesi ile çek bedelinin alacaklıya taksitle ödenmesi farklı hukuki konulardır.

5275 sayılı Kanun’un 106/6. maddesinde, mahkûmiyet hükmünde taksitlendirme yapılmamışsa belirli şartlarla infaz aşamasında ödeme kolaylığı sağlanması düzenlenmiştir.

Buna göre kanunda belirtilen süre içerisinde adli para cezasının üçte birinin ödenmesi ve hükümlünün talepte bulunması hâlinde, kalan miktarın iki eşit taksitte ödenmesine izin verilebilir.

Ancak bu imkânın hangi aşamada kullanılabileceği, ödeme emrinin tebliğ tarihi ve infaz dosyasının durumu esas alınarak değerlendirilmelidir.

Alacaklıyla çek bedelinin taksitler hâlinde ödenmesi konusunda anlaşılmış olması ise tek başına ceza infazını durdurmaz.

Özellikle özel bir kanuni düzenleme bulunmadıkça, tarafların kendi aralarında hazırladığı ödeme protokolü kesinleşmiş mahkûmiyetin infazını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Çek Cezası Nedeniyle Cezaevine Giren Kişinin Borcu Silinir mi?

Hayır. Adli para cezasından çevrilen hapsin infaz edilmesi, çekten kaynaklanan özel hukuk borcunun kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez.

Karşılıksız çek nedeniyle yürütülen ceza yargılaması ile çek bedelinin tahsiline yönelik icra takibi birbirinden farklı hukuki süreçlerdir.

Bu nedenle hükümlünün cezaevinde kalması, alacaklının çek bedeline ilişkin talep ve takip haklarını tek başına ortadan kaldırmaz.

Aynı şekilde, alacaklıya yapılan ödeme de mahkûmiyetin sonuçları bakımından kanuni şartlar gerçekleşmedikçe kendiliğinden sonuç doğurmayabilir.

Birden Fazla Çek Cezası Varsa Tek Ödeme ile Tahliye Olunabilir mi?

Birden fazla karşılıksız çek nedeniyle mahkûmiyet kararı bulunan kişiler bakımından her dosyanın ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Bir çekin bedelinin ödenmesi veya o çek yönünden şikâyetten vazgeçilmesi, diğer çeklerden kaynaklanan mahkûmiyetleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle cezaevinde bulunan kişinin bütün infaz dosyalarının tespit edilmesi önemlidir.

Tek bir dosyadaki mahkûmiyetin ortadan kaldırılması, başka dosyalardan infazı devam eden cezalar varsa tahliye için yeterli olmayabilir.

Çek Cezasında İnfazın Durdurulması Mümkün mü?

İnfazın durdurulması, her çek cezası dosyasında kendiliğinden uygulanabilecek genel bir hak değildir.

Ancak mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasını gerektiren şartların gerçekleşmesi veya infaz işlemlerinde hukuka aykırılık bulunması hâlinde ilgili mercilere başvuru yapılabilir.

Bunun dışında kesinleşmiş hüküm hakkında olağanüstü kanun yollarına başvurulması söz konusu olabilir.

Fakat yalnızca kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunulması, infazı kendiliğinden durdurmaz.

Bu nedenle hakkında yakalama kararı bulunan ya da cezaevinde bulunan kişinin hukuki durumunun değerlendirilmesinde yalnızca mahkûmiyet kararına değil, infaz dosyasına da bakılması gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Çek cezası hapse çevrildikten sonra para ödenirse çıkılır mı?

5275 sayılı Kanun’un 106/8. maddesi kapsamında kalan adli para cezasının ödenmesi hâlinde, ilgili hapis infazının sona ermesi mümkündür. Başka bir infaz dosyası bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Çek cezasından cezaevine giren kişi alacaklı şikâyetten vazgeçerse çıkar mı?

5941 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında geçerli bir şikâyetten vazgeçme üzerine mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilmesi mümkündür. Başka bir tutukluluk veya infaz nedeni yoksa tahliye gündeme gelir.

Çek cezasında yakalama kararı e-Devlet’te görünür mü?

Yakalama kararları ve infaz işlemlerinin tamamının e-Devlet veya UYAP Vatandaş Portal üzerinden eksiksiz görüntülenebileceği varsayılmamalıdır. Kesin bilgi için ilgili dosya ve yetkili adli merciler nezdinde inceleme yapılmalıdır.

Çek cezasında cezaevine girmeden taksitlendirme yapılabilir mi?

Kanunda öngörülen koşullarla adli para cezasının taksitlendirilmesi mümkün olabilir. Ancak başvuru süresi, daha önce verilen ödeme kararları ve infazın hangi aşamada olduğu önemlidir.

Çek cezası nedeniyle kaç yıl hapis yatılır?

Hapis süresi, hükmedilen adli para cezasının gün sayısına ve yapılan ödemelere bağlıdır. 5275 sayılı Kanun’un 106/7. maddesinde üç ve beş yıllık üst sınırlar düzenlenmiştir.

Çek cezası için avukat infazın durdurulmasını isteyebilir mi?

Somut dosyada hukuki dayanak bulunması hâlinde ilgili mahkeme, infaz savcılığı veya infaz hâkimliği nezdinde gerekli başvurular yapılabilir. Ancak başvuru yapılması tek başına infazın duracağı anlamına gelmez.

Çek Cezası Hapse Çevrildiyse Dosyanın İncelenmesi Neden Önemlidir?

Karşılıksız çek nedeniyle verilen adli para cezasının hapse çevrilmesi, hükümlünün özgürlüğünü doğrudan etkileyen ciddi bir hukuki sonuçtur.

Bununla birlikte cezanın kesinleşmiş olması, infaz işlemlerinin denetlenemeyeceği veya kanunda öngörülen tahliye imkânlarının kullanılamayacağı anlamına gelmez.

Özellikle ödeme emrinin tebliği, hapse çevirme işlemi, kalan adli para cezasının hesabı, alacaklının şikâyetten vazgeçmesi ve çek bedelinin ödenmesi konuları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Hakkında çek cezası nedeniyle yakalama kararı bulunan, cezası hapse çevrilen veya cezaevinde bulunan kişilerin hukuki durumları, mahkûmiyet ve infaz dosyaları birlikte incelenerek belirlenmelidir.

Avukat Orçun Akbulut, Aydın ve Efeler merkezli olarak karşılıksız çek cezaları, kesinleşmiş mahkûmiyetler ve infaz hukuku alanındaki başvurular konusunda hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktadır.

Dosyanızın incelenmesi ve başvurulabilecek hukuki yolların değerlendirilmesi için iletişime geçebilirsiniz.

Av. Orçun Akbulut

Aydın – Efeler